Unieke vondst: oerbloem van 15 tot 45 miljoen jaar oud in barnsteen

Enkele tientallen miljoenen jaren geleden, miljoenen jaren nog voordat er mensen op aarde rondliepen, kwam in de huidige Dominicaanse Republiek een klein liaanbloempje vast te zitten in een klodder boomhars. Vandaag is de hars versteend tot barnsteen en hebben wetenschappers het prachtig bewaard gebleven bloempje teruggevonden: het oudst bekende fossiel van een 'asteride', een zeer uitgebreide hoofdgroep van bloeiende planten die reikt van zonnebloem tot aardappelplant.

Maarten Keulemans
Een tientallen miljoenen jaren oude fossiele bloem. Uit amber. voor wetenschap. Beeld George Poinar
Een tientallen miljoenen jaren oude fossiele bloem. Uit amber. voor wetenschap.Beeld George Poinar

Een bedrieglijke schoonheid, dat wel: waarschijnlijk was het amper 1 centimeter lange bloempje giftig. De Amerikaanse biologen George Poinar en Lena Struwe, die hem deze week voor het eerst officieel beschrijven, houden het erop dat de soort valt onder het geslacht Strychnos, een tak van planten waaronder ook de braaknoot valt, bron van het rattengif strychnine.

Poinar en Struwe bestudeerden twee exemplaren van het bloempje, afkomstig uit een mijn waaruit vaker sensationele fossielen komen. 'Ooit werden deze bloemen gedragen door planten in een dampend tropisch woud, met zowel grote als kleine bomen, klimmende lianen, palmen, grassen en andere vegetatie', aldus Poinar in een persverklaring. Hoe oud de bloem exact is, is niet goed te zeggen: barnsteenfossielen uit de mijn lopen in ouderdom uiteen van ongeveer 15 tot 45 miljoen jaar geleden - ze bloeiden ergens in de zee van tijd die zich uitstrekt tussen het verdwijnen van de dinosauriërs en het ontstaan van de mens.

Bijzonder dat het is gelukt de soort te bepalen, reageert desgevraagd lector biodiversiteit Barbara Gravendeel van de Hogeschool Leiden en Naturalis, die zelf eerder onder meer een in hars gevangen orchidee uit de Dominicaanse Republiek beschreef. 'We vinden vaker blaadjes of stukjes bloem in zo'n stukje amber. Maar meestal is dat net genoeg om te kunnen zeggen: het is plantaardig. Dat je een fossiel tot op dit detail kunt determineren, is heel bijzonder.' Gravendeel verwacht overigens dat röntgenonderzoek nog meer details aan het licht kan brengen, onder meer over het pollen.

null Beeld George Poinar
Beeld George Poinar

Oude groep

Van het geslacht Strychnos zijn 190 soorten bekend, meestal in de gedaante van tropische bomen, lianen of struiken. Omdat ze op alle tropische continenten voorkomen, namen biologen al aan dat het een heel oude groep moet zijn. 'Deze vondst bevestigt dat', zegt Gravendeel.

Poinar en Struwe hebben de in hars gevangen plant de officiële naam Strychnos electri gegeven.

null Beeld George Poinar
Beeld George Poinar

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden