Uniek: exoplaneet vanaf de aarde gezien

Voor het eerst is vanaf de aarde gezien hoe een kleine, aarde-achtige planeet voorbij trekt aan een ster die lijkt op de zon. Bijzonder aan de ontdekking die maandag werd gepubliceerd in Astrophysical Journal Letters, is dat de transit van de planeet is gezien dwars door de turbulente aardatmosfeer heen.

Een illustratie van de exoplaneet 55 Cancri e naast onze aarde.Beeld NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (SSC)

Normaal gesproken worden dit soort waarnemingen vanuit de ruimte gedaan, waar telescopen geen last hebben van aardse verstoringen. De onderzoekers zagen de passage bovendien door een 'kleine' telescoop, op het Canarische eiland La Palma. De exoplaneet is niet 'nieuw', het bestaan van '55 Cancri e' was al eerder aangetoond met de zogenoemde dopplermethode als een planeet om een ster draait, gaat deze door het zwaartekrachtveld van de planeet een beetje wiebelen. Deze 'wiebeling' veroorzaakt meetbare variaties in het sterlicht. Ook de Canadese ruimtetelescoop MOST had 55 Cancri e, in 2004, al zien passeren.

De waarnemingen vanaf aarde zijn ook niet bedoeld om exoplaneten te ontdekken, zegt de Nederlandse sterrenkundige en hoofdonderzoeker Ernst de Mooij van de Queen's universiteit in Belfast. Ze zijn bedoeld om eenmaal gevonden planeten in detail te kunnen bestuderen.

Mooij: 'Nu we hebben laten zien dat we de transit van een superaarde kunnen detecteren, kunnen we ons richten op hun atmosfeer.'

Veertig lichtjaar

Doordat de planeetbaan bekend is, weten de onderzoekers wanneer passages beginnen en eindigen. 'Ze wisten dus wanneer ze een signaal konden verwachten', zegt planeetonderzoekster Daphne Stam van de TU Delft, die niet bij de studie betrokken is.

Door veel passages over elkaar te leggen, kon het piepkleine signaal worden afgetrokken van de ruis. Gedurende de transit blokkeert de planeet een miniem deel van het licht van de ster: 0,05 procent.

Om te corrigeren voor verstoringen van de aardse atmosfeer hebben de onderzoekers gelijktijdig een 'buurtster' geobserveerd, aldus De Mooij. De onderzoekers opereerden volgens Stam van de TU Delft op het randje van wat technisch mogelijk is.

De ster waar planeet 55 Cancri e omheen draait, staat op ruim veertig lichtjaar afstand en is met het blote oog zichtbaar in het sterrenbeeld Kreeft. Dat er leven is op de planeet die ongeveer zo groot als Neptunus, is zo goed als uitgesloten: er heersen temperaturen van 1.700 graden Celsius.

De komende jaren gaan ruimtevaartorganisaties NASA en ESA in afzonderlijke missies vanuit de ruimte op jacht naar nieuwe exoplaneten. In 2017 zal NASA volgens planning de ruimtetelescoop Tess lanceren en in 2024 lanceert Europa Plato, die op zoek gaat naar planeten in de leefbare zone rond sterren.

NASA illustratie van de 'super aarde' 55 Cancri e uit 2012Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden