UMTS-record vergroot twijfel over Haagse aanpak

Nu de biedingen bij de Duitse UMTS-veiling blijven oplopen, lijkt steeds pijnlijker duidelijk te worden dat er iets grondig is misgegaan bij de Nederlandse veiling....

De zes krachtpatsers bij de Duitse UMTS-veiling in de voormalige Amerikaanse legerbarakken in Mainz blijven elkaar kastijden. Na 162 biedronden kwam de Duitse veilingmeester woensdag bij het optellen van de Höchstgebote tot een bedrag van 93,3 miljard mark, ofwel ruim 105 miljard gulden.

Daarbij begint de opbrengst van de Britse veiling - 85 miljard gulden - al aardig te verbleken, hoewel het bedrag per hoofd van de bevolking in Groot-Brittannië vooralsnog hoger ligt. Per Brit betaalden de telecombedrijven ruim 1400 gulden, terwijl de 82 miljoen Duitsers tot dusver gewaardeerd worden op bijna 1300 gulden per persoon. In Nederland bleef dat bedrag vorige maand steken op pakweg 375 gulden.

Het was al bekend dat de bescheiden Nederlandse markt - zeker na het dure Britse spektakel - geen prioriteit had bij de grote Europese spelers. Maar de omvang van de markt - Duitsland heeft vijfmaal meer inwoners dan Nederland - biedt geen sluitende verklaring voor het verschil in de veilingopbrengsten: de Duitse biedingen bedragen intussen een factor achttien van de Nederlandse eindstand (5,9 miljard).

Reeds vóór aanvang van de veiling uitten wetenschappers kritiek op de door het ministerie van Verkeer en Waterstaat gekozen methode. Onder hen ook hoogleraar A. Schram, die nota bene zelf door het ministerie om advies was gevraagd voor de veiling. Maar hij kreeg daarvoor - naar eigen zeggen - veel te weinig tijd. Naar verluidt had het ministerie slechts 25 duizend gulden over voor wetenschappelijke adviezen.

Schram en zijn collega J. Goeree (hoogleraar in de VS) benadrukten dat het aantal te verdelen frequenties in Nederland vier of zes had moeten zijn - in elk geval geen vijf: precies het aantal 'zittende' mobiele aanbieders. Daardoor dreigden geïnteresseerde nieuwkomers geen faire kans te krijgen, waardoor de opbrengst van de veiling zou tegenvallen. Met vijf beschikbare licenties is het voor de vijf zittende aanbieders simpel om een nieuwe concurrent buiten de deur te houden.

Ook de Britten hebben overwogen om het aantal licenties gelijk te maken aan het aantal gevestigde mobiele belbedrijven. Maar in dat geval zouden zij hebben gekozen voor de veilingmethode die in jargon het 'Anglo-Dutch'-model heet: de gegadigden bieden eerst een aantal ronden tegen elkaar op, waarna in een gesloten envelop een eindbod moet worden gedaan. Een nieuwkomer met het hoogste eindbod kan zo nooit meer overboden worden, terwijl de zittende partijen fiks moeten bieden om het gevaar te verkleinen dat een nieuweling de licentie voor hun neus wegkaapt.

Na afloop van de veiling in het Kurhaus klonk ook kritiek uit het buitenland. The Economist liet in een commentaar geen spaan heel van de Nederlandse methode. 'Een simpele regel bij de veilingen is dat er meer licenties moeten zijn dan bestaande operators.' In de Financial Times constateerde de toonaangevende veilingdeskundige P. Klemperer (Oxford), tevens overheidsadviseur, dat Nederland zijn veiling slecht heeft ontworpen. Het hoofd marktwerking van het Centraal Planbureau (CPB) oordeelde in de Volkskrant dat 'goed veilen ook een vak is'.

De Britten kozen uiteindelijk voor een extra vergunning voor een nieuwkomer, waardoor de veiling veel bieders trok. Verkeer en Waterstaat heeft meermalen benadrukt dat het in Nederland niet wenselijk was om zes vergunningen te veilen. Het ministerie lijkt daarbij vooral goed te hebben geluisterd naar de vijf zittende aanbieders. Want volgens experts waren zes vergunningen technisch geen probleem geweest.

'De beschikbare frequentieruimte had in Nederland ook heel goed in zes stukken verdeeld kunnen worden', zegt J. van Troost, directeur strategie bij telecomfabrikant Ericsson. 'Het gevolg is alleen dat het duurder wordt om een UMTS-netwerk uit te rollen.' Hoe kleiner de verworven ruimte, hoe meer zendmasten nodig zijn voor een dekkend netwerk.

In Duitsland - dat vier zittende mobiele aanbieders telt - vormt de verdeling in zes stukken kennelijk geen probleem. Net als in Nederland is in totaal 60 Megahertz te vergeven. Maar in plaats van te kiezen voor een opgelegde indeling, laten de Duitsers de bieders zelf uitvechten hoeveel vergunningen er komen. De overheid splitste de ruimte simpelweg in twaalf stukjes van 5 Megahertz, waarop alle zes gegadigden kunnen bieden. Voor het opbouwen van een landelijk netwerk zijn minimaal twee van deze blokjes nodig. Onder meer KPN-dochter E-Plus zal daarmee genoegen nemen. Afhankelijk van de voorkeuren van de bieders - twee of drie blokken per bedrijf - zal het aantal licenties vier tot zes bedragen.

Roept het enorme bedrag in Duitsland al vragen op, de echte lakmoesproef is de naderende UMTS-veiling in België. Dat is met tien miljoen inwoners nog onbeduidender voor de grote Europese belbedrijven dan Nederland. De Belgische overheid verdeelt drie UMTS-vergunningen. Over de veilingmethode is nog niet besloten. De Belgen zullen ongetwijfeld lering trekken uit het tumult bij hun noorderburen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden