Uitsterven grote grazers veranderde prehistorisch landschap drastisch

De veranderingen in het landschap die zich in de prehistorie hebben voorgedaan zijn niet alleen een gevolg geweest van klimaatverandering. Ook het uitsterven van grote planteneters heeft ingrijpende gevolgen gehad voor de flora. Dat concludeert een internationaal onderzoeksteam onder leiding van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) in een publicatie in PNAS.

Door het verdwijnen van grote planteneters als mammoeten, wolharige neushoorns en olifantachtige soorten werden struiken en bomen veel talrijker Beeld anp
Door het verdwijnen van grote planteneters als mammoeten, wolharige neushoorns en olifantachtige soorten werden struiken en bomen veel talrijkerBeeld anp

Tot nu toe werd algemeen aangenomen dat alleen klimaatveranderingen verantwoordelijk waren voor wijzigingen in de vegetatie op aarde. Volgens de onderzoekers hebben ook de dieren die zich voeden met planten grote invloed op het landschap. 'Je kunt verder kijken dan het klimaat', zegt onderzoeksleidster Liesbeth Bakker. 'Als je ziet welke enorme invloed de grote grazers tegenwoordig hebben op de natuur, kun je je onmogelijk voorstellen dat de plantengroei hetzelfde bleef na het uitsterven van hun prehistorische voorgangers.'

Door het verdwijnen van grote planteneters als mammoeten, wolharige neushoorns en olifantachtige soorten in het Late Pleistoceen - vanaf zo'n 50 duizend jaar geleden - werden struiken en bomen veel talrijker. Dat stelden de paleo-ecologen vast door met nieuwe technieken onderzoek te doen in bodemlagen. Ze ontdekten dat er meer stuifmeelkorrels van houtachtige planten aanwezig waren in bodemlagen die weinig sporen bevatten van schimmels die typisch zijn van mest van planteneters.

Bodemlagen

'In bodemlagen kun je precies zien dat er andere planten waren als er minder of geen grote herbivoren leefden. Meer stuifmeel van boomsoorten en minder van grassoorten, aldus Bakker. Zonder de grootste planteneters maakte een open landschap plaats voor een half-open landschap met meer bos en struweel.

De wetenschappers keken niet alleen in de bodem, ze onderzochten ook de invloed van tegenwoordig levende grazers op de flora. Op diverse plaatsen in de wereld gingen ze na wat de gevolgen waren van de introductie of het verdwijnen van grote planteneters, zoals herten, op de groei van bossen en struikgewas. Die waarnemingen bevestigden dat een landschap zonder grazers leidt tot groei van dichtere struiken en bossen.

Brand

In een bosrijk landschap bestaat een grotere kans op natuurbranden dan in een open landschap. Dat blijkt ook uit bodemonderzoek. Bakker: 'In Australië konden we aan de hand van verkoolde plantenresten vaststellen dat er veel branden waren geweest in de tijd na het uitsterven van de grote planteneters.'

Planteneters veranderen het landschap niet alleen door te eten. Door de verspreiding van de voedingsstoffen in hun uitwerpselen beïnvloeden ze de vruchtbaarheid van de bodem. Het uitsterven van grote herbivoren heeft gevolgen gehad voor zowel de bodemvruchtbaarheid als voor de hele structuur van het landschap, aldus Bakker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden