Een opvangkamer op de afdeling Opvang Verwarde Personen op het hoofdbureau van de Politie in Den Haag.
Een opvangkamer op de afdeling Opvang Verwarde Personen op het hoofdbureau van de Politie in Den Haag. © ANP

Ggz wegbezuinigd? De uitgaven zijn juist gestegen (en de crisisdienst hoeft minder vaak op te treden)

Het beeld dat de bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg (ggz) leiden tot een toenemende overlast van 'verwarde personen', klopt niet. De uitgaven (voor volwassenen) zijn de laatste vier jaar juist met 10 procent gestegen. Daarnaast hoeven medewerkers van de ggz-crisisdiensten minder in actie te komen.

Dat blijkt uit cijfers van de koepelorganisatie Zorgverzekeraars Nederland, op basis van de declaraties die bij verzekeraars zijn ingediend. De uitgaven aan de volwassenen-ggz zijn gestegen van 3,2 miljard euro in 2013 tot 3,5 miljard euro in 2017. De ggz crisisdienst kwam in 2013 nog 70 duizend keer in actie; in 2017 was dat 60 duizend keer.

'De verhalen over de bezuinigingen op geestelijke gezondheidszorg, waardoor bijvoorbeeld het aantal verwarde personen zou stijgen, zijn dus niet met deze cijfers te onderbouwen', zegt seniorbeleidsadviseur ggz Jaap van der Rijst van Zorgverzekeraars Nederland.

Tekst gaat verder onder grafiek.
DBC = Diagnose Behandel Combinatie, de betaalcode die nodig is om een behandeling vergoed te krijgen.

De vraag is of er bij die meldingen van verwarde personen wel altijd sprake is van een psychiatrische crisis

In 2012 spraken het ministerie van Volksgezondheid en de ggz af het aantal bedden in ggz-instellingen drastisch te verminderen. Daardoor is de verdeling van het geld veranderd. Er gaat minder naar opnamebedden en meer naar ggz voor thuiswonende psychiatrische patiënten. Ook het budget voor de praktijkondersteuner bij de huisarts voor deze doelgroep is aanzienlijk gestegen.

Sinds die veranderingen is het aantal meldingen bij de politie van personen met verward gedrag toegenomen van 50 duizend in 2013 tot meer dan 80 duizend vorig jaar. Korpschef Frank Paauw van de Rotterdamse politie uitte daarover in december zijn zorgen en noemde de krimpende geestelijke gezondheidszorg als mogelijke oorzaak.

'Maar uit de declaratiecijfers blijkt dat dat niet klopt', zegt Van der Rijst. 'De vraag is of er bij die meldingen van verwarde personen wel altijd sprake is van een psychiatrische crisis. Het kan ook om ander afwijkend gedrag gaan.'

Tekst gaat verder onder grafiek.

Vorig jaar nuanceerde onderzoeker Bauke Koekkoek al de betekenis van deze stijging van het aantal meldingen. Volgens hem is in minder dan de helft van de gevallen sprake van psychiatrische problemen; het kan bijvoorbeeld ook gaan om een demente oudere.

Bijzonder hoogleraar innovaties in de ggz Philippe Delespaul van de Universiteit van Maastricht zet vraagtekens bij deze bevindingen. 'Dit zijn harde cijfers van gedeclareerde zorg, maar sinds de hervorming van de zorg zijn zo veel taken overgeheveld en anders gedefinieerd, dat je de komende jaren geen stabiele cijfers hebt.'

Sinds de hervorming van de zorg zijn zo veel taken overgeheveld en anders gedefinieerd, dat je de komende jaren geen stabiele cijfers hebt

Bovendien spelen er nog tal van problemen bij de omvorming van de ggz. Zo blijkt uit de jaarlijkse monitor van het Trimbos-instituut dat de hulp aan huis tekortschiet voor mensen met ernstige psychische problemen. Ook zijn de wachtlijsten in de ggz onacceptabel lang, stelde de zorgautoriteit NZa.

Nijpend is bovendien het tekort aan plekken in de beveiligde plekken in ggz-instellingen, bedoeld voor een groep van naar schatting 2.000 tot 4.000 zeer gevaarlijke psychiatrische patiënten. Over het tekort aan opvang voor deze zwaarste categorie maken politie en burgemeesters zich zorgen.

Volgens Zorgverzekeraars Nederland wordt er hard aan dit probleem gewerkt. 'Er moeten snel voldoende extra plekken komen voor deze groep met zware zorg die gevaarlijk gedrag kan vertonen', aldus Van der Rijst. 'Ik kan me voorstellen dat de politie en burgemeesters zich hierover zorgen maken. Maar dit is maar een kleine groep op de 800 duizend Nederlanders met psychische problemen.'


Reacties

Politie: Incidenten met verwarde personen in intensiteit gestegen
'Wij zien landelijk een toename van het aantal overlastincidenten waarbij personen met verward gedrag betrokken zijn. Bij verward gedrag kan sprake zijn van een psychische stoornis, maar ook van verslaving, dementie, een verstandelijke beperking en diverse levensproblemen.

'De politie ziet wel dat incidenten met personen met verward gedrag - met of zonder psychiatrische crisis - in intensiteit zijn toegenomen. Vaak is sprake van een combinatie van problemen. Daarom vinden wij dat preventie en vroegsignalering veel meer prioriteit moeten krijgen. Net zoals de politie zouden ook professionals uit de zorg en ondersteuning dag en nacht bereikbaar en beschikbaar moeten zijn in wijken en buurten. Samen met wijkagenten kunnen zij zorgwekkende signalen vroeg oppikken en kwetsbare mensen eerder voorzien van passende zorg en ondersteuning.'

Onno Hoes, voorzitter Schakelteam personen met verward gedrag: te veel verschillende potjes  
'Wij zijn blij dat de zorgverzekeraars zich inspannen voor meer beveiligde bedden in de ggz, dat lijkt nu beter te gaan. Maar op lokaal niveau hopen we dat individuele zorgverzekeraars intensiever betrokken raken. Nu is een van de problemen dat geld uit te veel verschillende potjes moet komen: soms zit zo'n persoon in de ggz, soms krijgt hij zorg van de gemeente en soms zit hij in de gevangenis.'

GGZ Nederland: Meer investeren in ambulante zorg
'Wij constateren juist dat we afspraken maken met de zorgverzekeraars voor minder budget dan door het ministerie beschikbaar is gesteld. De sector wil meer investeren in de ambulante zorg. Wij zien een toename van het aantal mensen met psychiatrische problemen en dus ook een toename van de vraag naar zorg. De mensen die nog in instellingen zijn, hebben nu een gemiddeld zwaardere problematiek.

'Er moet meer worden geïnvesteerd in ambulante behandeling. Maar we zijn het met de zorgverzekeraars eens dat dit niet de oorzaak is van de stijging van het aantal meldingen van personen met verward gedrag.'

Burgemeester Ferd Crone van Leeuwarden, namens de burgemeesters van middelgrote steden: Ook inzetten op vrijwillige, tijdelijke opvang  
'Het is een goede beweging, veel mensen in ggz-instellingen kunnen best op zichzelf wonen. Maar er moet meer ambulante hulp komen voor deze mensen. Ook moeten er instellingen komen, waar mensen met psychische problemen een tijdje vrijwillig kunnen worden opgevangen als ze het even thuis niet redden, voor het welzijn van deze groep mensen. En het moet makkelijker worden de kleine groep gevaarlijke personen indien nodig gedwongen op te nemen. Per 2020 worden de wettelijke mogelijkheden daartoe verruimd. Dan moet er ook voldoende opvang voor deze groep zijn.' 


Is er een relatie tussen minder ggz-bedden en toename meldingen verwarde personen?

Ondanks de sombere verhalen geven de cijfers na de hervormingen in de ggz een positiever beeld dan verwacht. De overlast door thuiswoners valt mee, maar de kosten zijn niet gedaald. (+)