Twee high-tech centra voor behandeling kanker op komst

Nederland krijgt in elk geval twee nieuwe centra voor de behandeling van kanker met de zogeheten protonentherapie. In Delft en in Groningen begint over twee maanden de bouw van klinieken waar patiënten zullen worden behandeld. Daar moeten in de loop van 2017 de eerste patiënten worden behandeld.

Een kankerpatiënt wordt bestraald in de bestralingsruimte Beeld anp

Bij de voor Nederland nieuwe methode worden kankerpatiënten bestraald met protonen en niet met fotonen, zoals bij traditionele bestralingen. Het bestralen met protonen heeft als voordeel dat weefsel rond een tumor minder beschadigd raakt. De patiënt heeft minder last van bijwerkingen. Vooral voor kinderen wordt de behandeling met protonen van belang geacht, omdat de schadelijke effecten van bestraling bij hen sterk kunnen zijn.

De komst van de klinieken ligt ook gevoelig omdat er plannen zijn voor in totaal vier van dergelijke behandelcentra, terwijl de zorgverzekeraars vinden dat één centrum in Nederland voorlopig genoeg is. Zij willen vooralsnog met slechts één centrum een contract afsluiten.

De zorgverzekeraars betwijfelen of de investeringen van honderden miljoenen die met vier nieuwe behandelcentra zijn gemoeid, verantwoord zijn. 'We zijn bang dat er gemeenschapsgeld wordt gestopt in faciliteiten, waarvan we ons over tien jaar afvragen of we het geld niet beter hadden kunnen besteden', zegt Ben Crul, senior medisch adviseur bij Zilveren Kruis Achmea.

Crul: 'Wij zetten vraagtekens bij het aantal patiënten dat ervoor in aanmerking zou komen. In Engeland vinden ze twee klinieken voldoende. Bovendien zijn er medische ontwikkelingen aan de gang waardoor deze therapie in veel gevallen niet meer nodig zal zijn. In de VS en Duitsland zijn al centra voor protonentherapie failliet gegaan.'

10 duizend euro duurder

Het Holland Particle Therapy Centre (PTC), een consortium van de academische ziekenhuizen in Rotterdam en Leiden en de TU Delft, was gisteren het eerste dat het begin van de bouw (in mei) aankondigde. Gisteravond gaf ook de Raad van Bestuur van het Groningse UMCG het startsein voor het neerzetten van een protonencentrum. Beide instellingen deden dit zonder een akkoord met de zorgverzekeraars.

Holland PTC en het UMCG kregen net als twee andere consortia in 2013 een vergunning van minister Schippers van Volksgezondheid voor de protonentherapie. 'Wij gaan er dan ook van uit dat de zorg wordt vergoed voor degenen die daarvoor een geaccepteerde indicatie hebben', zegt Ernst Kuipers, voorzitter van de Raad van Bestuur van Erasmus MC. 'De behandeling wordt nu ook al vergoed voor patiënten die daarvoor - tegen aanzienlijk hogere kosten - naar het buitenland gaan.'

Volgens Kuipers zullen in het centrum in Delft, dat ongeveer 110 miljoen euro gaat kosten, per jaar 600 patiënten kunnen worden bestraald. Dat is slechts een klein deel van de 9.000 patiënten die er volgens de Gezondheidsraad na 2020 jaarlijks voor in aanmerking zullen komen. Er blijven dus veel patiënten over voor de andere centra, zegt Kuipers. Per patiënt zullen de kosten van de protonentherapie ongeveer 10 duizend euro hoger uitvallen dan bij een reguliere bestraling. 'Een aanzienlijk bedrag', aldus Kuipers, 'maar slechts een klein deel van de totale kosten van kankerbehandelingen.'

Gezamenlijk onderhandelen

Het UMCG maakt het protonencentrum onderdeel van het Groningen Cancer Center, waar kankerpatiënten alle beschikbare behandelingen moet worden geboden. Het aantal patiënten zal gefaseerd oplopen tot 600 per jaar, laat een woordvoerster weten.

Ben Crul van Zilveren Kruis Achmea wijst erop dat niet alle medici vinden dat er zo veel centra moeten komen. In het debat over de nieuwe therapie kregen de verzekeraars steun van de Utrechtse hoogleraar radiotherapie Marco van Vulpen die de therapie onvoldoende ontwikkeld vindt om er vier klinieken voor te openen.

Zorgverzekeraars Nederland (ZN), de koepel van zorgverzekeraars, heeft bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM) gevraagd of de verzekeraars gezamenlijk mogen onderhandelen over het contracteren van één behandelcentrum. Als zij samen optreden, staan ze sterker. Een woordvoerder van ZN wil niet inhoudelijk reageren op de aangekondigde bouw van de nieuwe centra zolang de ACM geen uitspraak heeft gedaan. Crul: 'Als we niet gezamenlijk mogen optreden, dan is het ieder voor zich. Dan kun je je voorstellen dat niet elke verzekeraar met elk centrum een contract sluit.'

Maastricht en Amsterdam

Het Amsterdamse consortium APTC laat weten ook volop bezig te zijn met een centrum voor protonentherapie en wil in 2018 de eerste patiënten gaan bestralen. Een woordvoerster: 'Wij vinden dat wij de beste papieren hebben om door de verzekeraars gecontracteerd te worden, dankzij de verbinding van de academische ziekenhuizen AMC en VUmc en het Antoni van Leeuwenhoek en de samenwerking met het Prinses Máxima Centrum voor Kinderoncologie.'

In Maastricht zijn de voorbereidingen voor een centrum voor protonentherapie afgerond, zegt Maria Jacobs, bestuurslid van het bestralingsinstituut MAASTRO clinic, dat samenwerkt met het UMC. 'Wij wachten de uitspraak van de ACM af voordat we verdere stappen zetten. Maar wat de uitspraak ook zal zijn, we gaan ervan uit dat het centrum er komt. Wij richten ons op 2018', aldus Jacobs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden