Opinie

'Tuur naar boven en de twijfel slaat weer toe'

Recente kosmologische vindingen versterken de rationaliteit van ontwerpargumenten, betoogt godsdienstfilosoof Taede Smedes.

Het heelal. Beeld afp

Ik hou niet van godsbewijzen. Geloof op basis van argumenten en bewijzen, is in mijn ogen een wankel geloof. Godsbewijzen werken niet. Wat niet uitsluit dat je argumenten kunt geven om wat je gelooft te verwoorden en jegens andersdenkenden te rechtvaardigen.

Dat gezegd hebbende, denk ik dat de recente kosmologische vindingen wellicht een probleem creëren voor atheïsten. Onlangs werd bekend dat mogelijk een op de vijf zonnen een soort aarde zou hebben, en dat er dus wellicht zo'n veertig miljard aarde-achtige planeten in ons melkwegstelsel alleen al zouden kunnen bestaan. Andere schattingen gaan zelfs in de richting van honderd miljard.

Stel dat de conservatieve schatting van de astronomen klopt. Mocht het zo zijn dat wij de enige intelligente wezens in het heelal zijn, dan nog is de kans slechts 1 op 40 miljard op intelligent leven, ooit spontaan ontwikkeld uit dode materie via mechanistische, doelloze processen. Een wezen dat uiteindelijk in staat blijkt om op basis van waarneming en gezond verstand te ontdekken dat de kans 1 op 40 miljard is dat ze bestaat.

Loterij
Als er een loterij bestond waarbij de winkans 1 op 40 miljard zou zijn, zou geen mens daaraan geld uitgeven. En wie ligt er wakker van als hij te horen krijgt dat de kans dat hij morgen komt te overlijden een kans is van 1 op 40 miljard? Ik vermoed dat de eerste reactie van veel wetenschappers zal zijn dat we maar moeten accepteren dat we het product zijn van een toevallige samenloop van omstandigheden. Misschien dat veel mensen dit zullen accepteren, louter omdat ze niet kunnen bevatten hoe klein de kans is van 1 op 40 miljard.

De kans is eveneens groot dat sommige godsdienstfilosofen daar bovenop zullen springen om juist de andere kant op te redeneren en uit dezelfde gegevens een nieuw ontwerp- argument uit te destilleren, om aan te tonen dat ons bestaan zo onwaarschijnlijk is dat we toch een Schepper nodig hebben om de onwaarschijnlijkheid om te doen slaan in waarschijnlijkheid.

Hoe rationeel zou een dergelijk ontwerpargument zijn? Als werkelijk mocht blijken (a) dat de mens het enige intelligente wezen in het melkwegstelsel is, en (b) dat het ontstaan van de mens dus een kwestie is van een waarschijnlijkheid van 1 op 40 miljard, dan zou ik dit als gegeven accepteren. Ik zou van dat gegeven niet geloviger of ongeloviger worden.

Maar als godsdienstfilosoof moet ik wel erkennen dat mij in dat geval het argument dat wij het product zijn van toevalsprocessen ook niet bevredigt. Ondanks mijn allergie voor godsbewijzen, klinkt een verklaring van een Schepper die ervoor gezorgd heeft dat ergens in dit schier eindeloze melkwegstelsel leven ontstond dat zelfs leidde tot intelligent leven, plausibeler dan een beroep op toeval.

 
Ondanks mijn allergie voor godsbewijzen, klinkt een verklaring van een Schepper die ervoor gezorgd heeft dat ergens in dit schier eindeloze melkwegstelsel leven ontstond dat zelfs leidde tot intelligent leven, plausibeler dan een beroep op toeval

Ik zou in dat geval erkennen dat het accepteren van een verklaring in termen van een Schepper rationeler is dan het accepteren van de louter-toeval-these. En let wel: ik heb het tot nu toe alleen gehad over de kans van het ontstaan van leven in ons melkwegstelsel. Aangezien er ontelbare andere sterrenstelsels in het heelal zijn, zou de kans op het ontstaan van leven in het heelal weleens veel kleiner kunnen zijn dan 1 op 40 miljard.

De enige intelligente wezens
Is er een alternatief? Op dit moment weten we niet of we de enige intelligente wezens in ons melkwegstelsel zijn. Een nieuw ontwerpargument wordt ons dus niet opgedrongen door de feiten. Maar uiteindelijk moeten we erkennen dat het enige alternatief om een nieuw ontwerpargument te vermijden, is te accepteren dat we onmogelijk het enige intelligente wezen in het heelal kunnen zijn. De enige andere rationele optie is te aanvaarden dat er elders nog intelligente wezens moeten bestaan die minstens zo intelligent zijn of zelfs intelligenter dan de huidige mens.

Wil het dus niet astronomisch onwaarschijnlijk zijn dat op aarde toevallig de omstandigheden zodanig waren dat er leven uit dode materie kon ontstaan dat uiteindelijk evolueert tot intelligent leven, dan moet het heelal dus omstandigheden hebben, die ervoor zorgen dat leven zeer waarschijnlijk is in het heelal. Sterker nog: er moeten ontelbare planeten bestaan met intelligente wezens zijn om een ontwerpargument te kunnen vermijden. Als dat niet het geval is, dus als intelligent leven elders onwaarschijnlijk of zelfs afwezig is, dan blijft wat intelligent leven betreft de plausibiliteit van het ontwerpargument gewoon staan.

Het is dus voor atheïsten te hopen dat 'ufo's' echt bezoekers zijn van andere planeten. Want dat zou er tenminste op wijzen dat er ontelbare intelligente levensvormen in de kosmos bestaan. En in dat geval is de kans groot dat er een natuurlijke verklaring is voor het voorkomen van zoveel intelligente levensvormen in het universum. De andere kant van de medaille is dat hoe meer aardeachtige planeten wetenschappers ontdekken en hoe minder signalen gevonden worden die duiden op het bestaan van intelligent leven elders, des te groter de rationaliteit en geloofwaardigheid wordt van ontwerpargumenten die een beroep doen op een Schepper.

Ikzelf zet mijn kaarten op een volledig bevolkte kosmos, ook al heb ik daar verder geen aanwijzingen voor. Ik kan mij gewoon niet voorstellen dat God zoveel ruimte zou verspillen alleen voor ons mensen.

Taede Smedes is godsdienstfilosoof.

 
Voor atheïsten valt te hopen dat ufo's echt bezoekers zijn van andere planeten
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.