Tulip verwelkt

Tulip Computers is de oudste pc-fabrikant van Europa en een lieveling van het Haagse industriebeleid. Affaires ontsieren dat beeld. Verdachte koersbewegingen, beruchte relaties....

TULIP Computers uit Den Bosch is de oudste zelfstandige pc-fabrikant in Europa - en meer dan dat. Tulip staat voor kwaliteit. In Den Haag bijvoorbeeld kan het bedrijf rekenen op steun. Regelmatige kredietlijnen, gewaarborgd door de overheid, vormen het sprekende bewijs. Op het bureau van minister Wijers van Economische Zaken prijkt dan ook een pc van Hollands fabrikaat.

Maar de naam Tulip wordt al enkele maanden besmeurd met affaires. Deze zomer kwam de pc-fabrikant in opspraak door een mogelijke voorkenniszaak op de beurs. Drie maanden later kondigde het bedrijf een emissie aan waarbij aandelen ver onder de beurskoers werden verkocht aan zes grote beleggers. En vorige maand recruteerde Tulip de top van het failliete Commodore, managers die berucht zijn als brokkenpiloten.

Toeval of niet, de affaires zijn begonnen toen Commodore-directeur Bernard van Tienen zijn vriend en Tulip-directeur Rob Romein een verhaal op de mouw spelde over de goede gang van zaken in zijn bedrijf. Tulip kondigde in juni aan Commodore te willen overnemen.

Het nieuws bleek te zijn uitgelekt. De dagen vóór die mededeling was de beurskoers van Tulip met 50 procent opgelopen in veertigvoudige omzetten. Voorkennis, concludeerde de Vereniging van Effectenbezitters.

De overname ketste een maand later af. Tulips andere directeur, Frans Hetzenauer, prikte Van Tienens opgeklopte verhaal door. De man die zijn bedrijf aanvankelijk voor circa twintig miljoen gulden wilde verkopen, bleek de baas van een wrakke tent. In augustus gleed Commodore in surséance van betaling. Enkele dagen later, een jaar na de oprichting, werd het bedrijf failliet verklaard, met achterlating van een schuld van zeventig miljoen gulden.

Het leek het einde van Van Tienen. De meesterverkoper ging voor de zoveelste keer op zijn neus. Onder zijn leiding gingen in eerdere jaren ook al Escom en The Champs ten onder, winkelketens en assemblagefabrieken van pc's. In 1994 failleerde het oude Commodore, dat hij tot 1993 leidde. Van Tienen wordt beschuldigd van wanbeheer bij dat laatste bedrijf. De curator van dat oude Commodore, A. van Hees, heeft aangekondigd een schadeclaim in te dienen bij Van Tienen voor driehonderd miljoen gulden. Van Tienen zegt dat hij de claim nog niet heeft ontvangen.

Officieel is hij geen vermogend man. Er rust een zware hypotheek op zijn Zuid-Hollandse woning. Een jaar geleden verkocht hij zijn enige andere bezit, een boot van achttien meter in Port Zélande.

Van Hees speurt nu op de Antillen en de Bahama's naar mogelijk verstopte miljoenen, omdat bekend is dat de Commodore-top daar regelmatig vertoefde.

Tot ieders stomme verbazing dook Van Tienen begin oktober op bij Tulip, dat in september de Commodore-merknaam en voorraden had gekocht uit de failliete boedel. Behalve Van Tienen kregen ook de andere managers van het oude Commodore bij Tulip opnieuw een kans: Joris Seebregts, Gerard Lindhout en Hans Stuyvenberg. Van Tienen en Lindhout zijn officeel 'consultant' van Tulip, de rest is in dienst.

'We denken dat het goede mensen zijn, omdat ze specifieke vaardigheden bezitten', zegt Hetzenauer, die verder commentaar weigert. Duidelijk is dat Van Tienen en zijn ondergeschikten niet passen in het degelijke imago dat Tulip nastreeft.

Van Tienen is berucht om zijn faillissementen en om de cowboy-achtige wijze waarop hij zaken doet. 'Je telt je vingers na als je hem een hand hebt gegeven', zegt een zakenrelatie. Fraude met voorraden en facturen staat volgens curator Van Hees inmiddels vast.

Waarom hebben de twee Tulip-directeuren Van Tienen niet in de goot laten liggen? Eén verklaring is dat Rob Romein heimelijk ontzag heeft voor zijn stapmaat Van Tienen, omdat deze zijn computeronderdelen altijd goedkoper inkocht dan Tulip.

Romein sloot enkele jaren geleden een pact met Van Tienen om goedkoop onderdelen in te kopen via - toen nog - Escom. Het werd een begin van een bloeiende relatie tussen de twee. De bourgondische Romein kon het uitstekend vinden met zijn nieuwe drinkebroer. Medewerkers troffen hen regelmatig in etablissementen zoals De Parade in Den Bosch.

Het vrolijke gedrag van Romein was - en is - een doorn in het oog van Hetzenauer. De geboren Oostenrijker is zowel fysiek als mentaal het tegendeel van zijn collega-directeur. Waar Romein met zijn gezette lijf en dooraderde gezicht als pater familias door het bedrijf struint en voor iedereen een vriendelijk woord klaar heeft, schrijdt Hetzenauer statig en afstandelijk langs zijn ondergeschikten.

Hetzenauer vertrouwt niemand - zeker niet de superverkoper Van Tienen, die zijn innige relatie met Romein overigens ontkent.

'Met Van Tienen wil ik niets te maken hebben', vertrouwde Hetzenauer deze zomer nog toe aan een medewerker. Een merkwaardige bekentenis van de man die bekend staat als de ware leider van Tulip. 'Keizer Frans heeft de broek aan', zo zegt een medewerker van het bedrijf. 'Hij is zonder discussie de enige echte baas.'

Toch kreeg Romein de vrije hand van de commissarissen van Tulip. Hetzenauer en de commissarissen moesten wel, want de computerfabrikant zit namelijk in de problemen. Hetzenauer voorspelt steeds een Europees marktaandeel van 2 procent, dat al even lang blijft steken op 1 procent. Tulip groeit wel, maar niet zo snel als concurrenten die bovendien een prijsvoordeel hebben door grotere productievolumes.

Verder kampte het bedrijf de afgelopen twee jaar met enkele flinke tegenvallers. Een nieuwe fabriek in Rosmalen die al vorig jaar zou worden opgeleverd, draait pas sinds enkele maanden probleemloos. De halfjaaromzet daalde daardoor met 44 miljoen tot 222 miljoen gulden, bij een verlies van 6,8 miljoen. Nu nog rollen er te weinig pc's van de band om met winst te draaien, en wordt de capaciteit van de fabriek voor minder dan de helft benut.

Het verkoopkantoor in Azië heeft ook steken laten vallen. Zo kwam onlangs een grote partij pc's terug, omdat de Aziatische verkoopleider zich verkeek op een order.

Al met al zat Tulip deze zomer in liquiditeitsproblemen en had dringend behoefte aan nieuw werkkapitaal. De Nederlandse Investeringsbank was wel bereid om een krediet te verschaffen van 25 miljoen gulden, maar dan moest het garantievermogen van Tulip verder worden aangevuld met zo'n 21 miljoen gulden. Een lastige opgave, want wie wil er investeren in een bedrijf dat te klein lijkt voor de strijd met reuzen als Compaq, IBM en Dell?

De overname van Commodore was de oplossing voor al deze problemen. Commodore brengt een groter marktaandeel en een welkom excuus voor een aandelenemissie. En dankzij het faillissement kostte Commodore nog geen tien in plaats van twintig miljoen. De overige tien miljoen uit de emissie vulde de lege kas aan.

Rob Romein kan met Commodore bewijzen dat Tulip toch geld kan verdienen met thuiscomputers. Twee jaar geleden probeerde hij met Tulip op eigen kracht een plek te veroveren op de consumentenmarkt, maar zijn poging faalde jammerlijk. Tulip heeft zijn naam nu juist opgebouwd als leverancier aan het bedrijfsleven, de bedrijfsfilosofie van Hetzenauer.

Zakelijke gebruikers eisen constante kwaliteit. Daarom ontwerpt Tulip nog steeds zijn eigen moederborden (het hart van de computer), in plaats van deze goedkoop in te kopen. 'De kwaliteit die Tulip nastreeft, kun je niet inkopen, zelfs niet bij Intel', zegt een oud-manager. De aanpak bezorgde Tulip veeleisende klanten, zoals het NAVO-hoofdkantoor in Brussel en het Vaticaan, waar tweehonderd Tulip-computers de paus on-line houden.

Dat kostbare inkoop- en ontwikkelapparaat is echter volstrekt ongeschikt voor consumenten-pc's zoals die van Commodore. Alles draait daar om goedkoop inkopen en consumenten verleiden. Tulip heeft bewezen dat niet te kunnen. Daarom haalde Romein Van Tienen in huis.

Hetzenauer ziet het hoofdschuddend aan en heeft zijn collega gemaand de schade beperkt te houden.

Maar Romein heeft deze zomer 250 duizend aandelen verkocht zonder dat te melden bij de Stichting Toezicht Effectenverkeer. Ook wordt de emissie van 1,85 miljoen nieuwe aandelen voor 11,60 gulden per stuk, vijf gulden onder de beurskoers, volgens kenners alweer verkocht op de beurs. De emissie-opkopers melden zich niet. Of is het toch één koper? Dat denkt P. Heidinga, curator van het nieuwe Commodore dat enkele maanden geleden failliet ging. Tulip geeft, zoals gebruikelijk, geen commentaar.

Ex-medewerkers van Commodore boden via stromannen op het in surséance verkerende bedrijf. Maar voor het zover kon komen, troefde Tulip hen af. Van Tienen zegt zelf anderhalf miljoen gulden te hebben verloren aan het faillissement van Commodore - zijn 25-procentsbelang in dat bedrijf.

Tulip kan een beroerd jaar nog best fraai afsluiten. Maar dan moet de productielijn, die nu eindelijk goed draait, wel zonder haperingen de eindejaarsdrukte kunnen verwerken. De voorraden zijn dramatisch gereduceerd en met leveringstijden van luttele dagen is Tulip sneller dan bijvoorbeeld Compaq.

De komst van kamikazepiloot Van Tienen en zijn kornuiten belast het imago van degelijkheid dat Tulip nastreeft. Het bedrijf lijkt zichzelf ook bewust dat het een glibberig pad heeft betreden, want de commissarissen zijn tot op heden niet ingelicht over de aanstellingen. 'De directie (van Tulip) heeft de commissarissen nog niet ingelicht, dus ik kan er geen commentaar op geven', aldus commissaris Tjerk Westerterp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.