Tropische oceanen warmen ook op bij klimaatverandering: 'Zo warm als een jacuzzi'

Jarenlang konden geologen geen bewijs vinden dat bij klimaatveranderingen de tropische oceanen net zo goed opwarmen als de polen. Nu heeft een Utrechts team de sleutel gevonden in een boorkern uit Nigeria.

Tropisch strand op de Seycellen. Beeld
Tropisch strand op de Seycellen.Beeld

Niet alleen de polen blijken bij klimaatverandering in warme oceanen vol eendenkroos te kunnen veranderen, ook in de tropen wordt het zeewater nog beduidend warmer dan het altijd al is. Dat blijkt uit onderzoek van Utrechtse geologen van boorkernen uit de bodem van Nigeria. Zo'n 56 miljoen jaar geleden was dat de bodem van een zee die meer dan 36 graden warm werd.

Zo warm als een jacuzzi, zegt Joost Frieling van de faculteit geowetenschappen in Utrecht, eerste auteur van een artikel in Science Advances van maandag. 'Nog iets warmer en je zou je voet er niet graag meer in steken.' Frieling en zijn team maakten een analyse van bodemmonsters uit Nigeria die al in de jaren zeventig waren gemaakt door een Frans cementbedrijf. Dat zocht naar een diepe kalklaag, maar boorde ook alles daarboven netjes op. Een geologische buitenkans, zegt de Utrechtse onderzoeker.

De betreffende periode is voor geologen het zogeheten Paleoceen-Eoceen Thermisch Maximum (PETM). De wereld warmde 56 miljoen jaar geleden in nog geen tienduizend jaar meer dan 5 graden op. Volgens de meeste modelberekeningen is zo'n opwarming een wereldwijd effect, als gevolg van het vrijkomen van broeikasgassen als kooldioxide.

Natuurlijke thermostaat

Maar dat lieten de reconstructies van de temperaturen aan de hand van schaarse bodemmonsters tot nog toe eigenlijk niet zien, zegt Frieling. De warme tropische oceanen in die tijd leken niet verder op te warmen dan pakweg 32 graden. Sommige onderzoekers verklaarden dat door aan te nemen dat de bewolking veel invloed had of dat er koelende oceaanstromingen optraden.

Volgens de Utrechtse onderzoekers is er echter geen goede reden meer om nog aan zo'n natuurlijke thermostaat te denken. Frieling: 'Onze metingen laten zien dat ook in de tropen zeer hoge watertemperaturen optraden. Van verkoeling is geen sprake.'

De Nigeriaanse kern is de eerste tropische boorkern waarin met drie verschillende technieken de temperaturen van destijds zijn gereconstrueerd, aan de hand van de vetzuursamenstelling van eencelligen die in de oceanen leefden en op de bodem neerdwarrelden.

Oceaanleven

Dat ook tropische wateren in tijden van opwarming nog verder opwarmen, is een belangrijke opsteker voor klimaatmodelleurs, zegt oceaanonderzoeker Zeke Hausfather van de Universiteit van Californië in Berkeley, niet bij de studie betrokken. 'De opwarming verloopt meer recht-toe-recht-aan dan we eerder dachten. Dat maakt het ook overzichtelijker.'

Vooral het tempo van de opwarming, zo'n 5 graden in nog geen tienduizend jaar, was van belang voor het oceaansysteem, zegt Frieling. Veel oceaanleven zal die destijds niet kunnen hebben volgen, denkt hij. Dat is ook de les die het onderzoek voor de hedendaagse klimaatverandering oplevert. Frieling: 'Voor de huidige opwarming denken we in de scenario's van het IPCC nog niet meteen aan 5 graden of meer. Maar de huidige opwarming gaat wel een factor tien sneller dan destijds. Het is vooral de snelheid die het overleven van soorten bepaalt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden