Tropenarts Jaap Kersten over zijn Oegandese patiënt: 'Je verslaving aan nicotine heeft óók je leven gered'

Die ene patiënt

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: tropenarts Jaap Karsten.

Beeld Tzenko Stoyanov

'De dictator Idi Amin was al even verjaagd, maar de herinnering aan hem nog zeer levend, toen ik in Oeganda mijn eerste ervaring opdeed als tropenarts, voor Artsen zonder Grenzen. Ik kwam in Moyo terecht, op de grens met Soedan, waar een totaal vervallen ziekenhuisje stond.

'We deden vooral bevallingen en eenvoudige operaties, zonder elektrisch licht, en behandelden veel zieke kinderen. Mijn voorganger had geen kans gezien mij in te werken, dus toen ik mijn allereerste ronde langs de bedden deed, was ik vooral aangewezen op de papieren dossiers die aan het bed hingen.

'Op het eind van de ronde zag ik een man liggen, ongeveer 35 jaar oud. Hij lag in foetushouding op een matras op de grond, in gescheurde kleren en in zijn eigen uitwerpselen. Hij was niet aanspreekbaar. De verpleegkundige zei: die ligt hier al lang, hij is aan het doodgaan. Er was geen dossier over hem en niemand wist wat hij had. Na het overwinnen van een zekere weerstand - het was nogal onwelriekend en oogde tamelijk kansloos - ging ik aan de slag. Misschien had hij tuberculose van het zenuwstelsel. Hoewel het verhaal daar niet echt bij paste, besloot ik toch een ruggeprik te doen om het hersenvocht te onderzoeken.

'Het was een heel gedoe om hem in het laboratorium te krijgen op de eerste verdieping en uiteraard zonder lift. Daar aangekomen herkende het personeel de man direct. Hij had al verscheidene ruggeprikken gehad, vertelden ze. Maar die hadden niets opgeleverd. Ik vroeg: waarom staat er dan niets op papier over deze man? Nou, vertelden ze, toen hij werd opgenomen, had hij een zak tabak bij zich maar geen sigarettenpapier. Daarom scheurde hij, toen hij nog redelijk bij zijn positieven was, steeds stukjes van zijn status af - zijn papieren dossier. Uiteindelijk had hij zijn hele status opgerookt.

'Omdat het zo'n gedoe was geweest hem boven te krijgen, dacht ik bij mezelf: ik ga niet onverrichter zake weer naar beneden. Die ruggeprik gaat gewoon door. Toen de vloeistof eenmaal onder de microscoop lag, riep de laboratoriumassistent al na drie seconden 'bingo'. Het bleek slaapziekte. Die wordt veroorzaakt door een parasiet en die zie je in het hersenvocht trillen als je de vloeistof meteen onder de microscoop legt. Dat zie je bij geen enkele andere aandoening. Niet te missen.

'Onbehandeld is de slaapziekte dodelijk, en bij deze patiënt was de ziekte al in een ver gevorderd stadium. Het enige medicijn toentertijd was melarsoprol, een riskant middel omdat het de giftige stof arseen bevat. Nogal wat patiënten houden er blindheid aan over - een enkeling overleeft het niet. Maar bij deze patiënt sloeg de behandeling meteen goed aan.

Tropenarts Jaap Karsten

'Na vier weken verliet hij goedgehumeurd en goed gekleed het ziekenhuis. Blijkbaar was zijn familie getipt dat hij aan het herstellen was. Ik weet nog dat hij mij uitvoerig bedankte. Ik had min of meer zijn leven gered. Ikzelf dacht: je verslaving aan nicotine heeft óók je leven gered. Als er een status was geweest, met daarin de uitkomst van eerder onderzoek van het hersenvocht, had ik hem vermoedelijk niet opnieuw naar het laboratorium gebracht.

'De les die ik toen voor altijd leerde was dat het altijd zin heeft een patiënt, zelfs vlak voor een naderend einde, opnieuw te beoordelen. Helemaal als het onduidelijk is wat er aan de hand is, maar ook als je zelf de patiënt nog niet kent.'


Die ene patiënt

Welke patiënten maken de meeste indruk en stimuleren een arts? Van neurochirurg tot kinderarts: in deze serie vertellen artsen en zorgwerkers over die ene patiënt die hun kijk op het vak ingrijpend veranderde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.