InterviewGeert Smid

Traumaspecialist verwacht meer rouwstoornissen door karige steun en sobere uitvaarten

Een kort en afstandelijk afscheid, een sobere uitvaart, en karige steun van vrienden en familie via beeldschermen. Traumaspecialist en bijzonder hoogleraar Geert Smid verwacht dat meer mensen met rouwklachten zullen aankloppen bij de GGZ.

Langs de route waar een uitvaartstoet langskomt staan mensen anderhalve meter uit elkaar, afgelopen april, in Horssen.Beeld Marcel van den Bergh

Onderzoeker Geert Smid, tevens psychiater bij ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, zal op vrijdag 2 oktober zijn oratie houden aan de Universiteit voor Humanistiek. In de Geertekerk (‘toeval hoor’) zal Smid uit de doeken doen hoe mensen na een verlies nieuwe betekenissen geven aan zichzelf en de wereld. En hoe dat soms mislukt en ontaardt in ‘traumatische rouw’.

Wat is dat precies?

‘Daarmee doelen we op een verstoord rouwproces, vaak na het verlies van een partner of kind. Het verdriet en gemis zijn zo groot dat nabestaanden er niet in slagen om de draad van het leven weer op te pakken. Sommigen zijn wanhopig, vermijden alles wat aan de overledene doet denken, zoals vakantiefoto’s, mooie herinneringen, het graf. Anderen voelen zich schuldig en blijven piekeren over de omstandigheden en de fatale afloop. ‘Had ik maar…’ 

‘Voor velen heeft het leven alle zin verloren en dat kan jaren, soms tientallen jaren duren. Met vereenzaming, baanverlies of een afgebroken opleiding als gevolg. Het risico op traumatische rouw is het grootst als dierbaren gewelddadig om het leven komen. Na een moord, verkeersongeluk of ramp komt de helft van de nabestaanden in de problemen, blijkt uit onderzoek. Bij een natuurlijke dood is dat 10 procent.’

Vanwege de pandemie verwacht u dat het aantal mensen met rouwklachten stijgt. Hoe zit dat?

‘Niet alleen het verlies zelf maar ook de omstandigheden waaronder dat gebeurt kunnen het rouwproces ontregelen. Tijdens de piek van de eerste coronagolf konden familieleden in de ziekenhuizen nauwelijks afscheid nemen van hun naasten. Dat kan de acceptatie van het verlies belemmeren, waardoor de dood onwerkelijk blijft. Ook voelen nabestaanden op de beperkt toegankelijke uitvaarten, maar ook daarna, minder steun. Terwijl alleen al een hand op de schouder verschil maakt. We weten dat stress afneemt door lichamelijk contact. Extra belastend is dat nabestaanden die zelf ziek waren, zich blijven afvragen of ze hun dierbaren hebben besmet en daarmee schuldig zijn aan hun dood.’

Fotograaf Henk de Weerd (67) stierf aan corona. Bij zijn begrafenis klappen dorpsgenoten en geliefden en nemen afscheid, in Berkhout. Beeld BSR Agency

Zijn er concrete signalen dat rouwklachten toenemen?

‘We hebben in april een vragenlijst verspreid onder 1.441 nabestaanden, uitgesplitst in drie groepen: mensen van wie de dierbare overleed aan covid-19, aan een andere natuurlijke dood of na een gewelddadig voorval. De nabestaanden van mensen die aan covid overleden blijken hoger te scoren op symptomen van traumatische rouw dan degenen die hun naasten verloren aan een andere natuurlijke dood. Ze scoorden lager dan de nabestaanden die te maken hadden gehad met een gewelddadige dood.’

Wie professionele hulp nodig heeft, komt in aanmerking voor de relatief jonge diagnose ‘persisterende complexe rouwstoornis’. Nederlandse psychiaters hebben zich daar hard voor gemaakt, maar wereldwijd ontstond veel verzet. Rouw is toch geen ziekte, luidde de kritiek. Hoe kijkt u daar tegenaan?

‘Helemaal mee eens. Rouw is een natuurlijke reactie op verlies. Maar als die rouw heel lang duurt en mensen ernstig hindert in het dagelijks leven, dan is het juist goed om te spreken van een stoornis, want dan krijgen deze nabestaanden eindelijk de hulp die ze nodig hebben. Vroeger vielen ze maar al te vaak tussen de wal en het schip.’

In het vakblad De Psychiater riep u behandelaren op om alert te zijn op tekenen van traumatische rouw. Waar moeten ze op letten?

‘Mensen komen soms binnen met een depressie of posttraumatische stressstoornis, worden daarvoor behandeld, en de kern van het probleem − het verlies van de dierbare – wordt over het hoofd gezien. Dat komt ook omdat niet alle patiënten erover beginnen, juist niet als de pijn zo aan de oppervlakte ligt. Ze willen zichzelf sparen, maar ook hun gesprekspartner. Veel patiënten zijn bang dat ze de pijn die ze zelf ervaren bij de ander oproepen. Ja, ook als dat een therapeut is.’

Geert Smid, onderzoeker en psychiater bij ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum.Beeld ARQ
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden