Tot hier en niet verder, tijgermug

De Aziatische tijgermug - die mogelijk het zika-virus kan overbrengen - duikt ook af en toe op in Nederland. Hoe is dat te voorkomen en hoe groot is het risico dat de mug hier ziektes verspreidt?

Aziatische tijgermug (Aedes albopictus). Beeld
Aziatische tijgermug (Aedes albopictus).Beeld

In Volkstuinencomplex De Visarend in Lelystad lopen mannen in fluorescerende hesjes. NVWA staat er op hun rug: Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. De mannen vragen bewoners om spullen als emmers en gieters zo veel mogelijk binnen op te bergen; alles waar een bodempje water in kan blijven staan. Ook behandelen ze waterplasjes met een middel speciaal gemaakt om muggenlarven te doden.

Het is hun niet te doen om de Hollandse huis-, tuin- en keukenmug, de Culex pipiens, maar om een ver familielid dat voor het eerst werd getypeerd in Japan. Deze Aziatische bosmug kwam tot voor kort niet voor in Nederland, maar vestigde een paar jaar geleden een populatie in Lelystad.

Aedes japonicus is z'n naam. En hij staat erom bekend dat hij het La Crosse encephalitis-virus kan overbrengen, dat in ernstige gevallen tot hersenschade kan lijden. Het is volgens de NVWA zeer onwaarschijnlijk dat de mug dat ook in het Nederlandse klimaat kan. De werkzaamheden in de volkstuinen zijn dan ook puur preventief.

Over een andere mug zijn grotere zorgen: de tijgermug. Deze Aedes albopictus komt oorspronkelijk uit Azië, maar is al opgerukt tot Zuid-Europa, waar ze in de zomer de terrassen teistert. De 5 millimeter lange mug - die haar naam dankt aan het strepenpatroon op haar poten - veroorzaakt daar veel overlast omdat ze overdag bijt. Bovendien is de mug een beruchte overbrenger van tropische ziekten als knokkelkoorts en chikungunya. Wetenschappers vrezen dat de tijgermug ook het zika-virus kan overbrengen. 'Elk Europees land met deze Aedes-muggen loopt risico', waarschuwde WHO-directeur Zsuzsanna Jakab onlangs.

Nederlandse klimaat

De Wageningse muggenexpert Sander Koenraadt wil uitzoeken hoe groot dat risico precies is, door in zijn lab verschillende typen muggen bij verschillende temperaturen bloed met het zika-virus te laten drinken. Bij lagere temperaturen vermenigvuldigt een virus zich slechter in de mug, dus misschien dat het zika-virus zich in het Nederlandse klimaat niet via muggen kan verspreiden. Zijn proeven houdt hij in een streng beveiligd lab. Koenraadt: 'Aan alles is gedacht. De muggen bevinden zich niet alleen in kooien, maar er heerst ook onderdruk in het lab. Gaat de deur open, dan stroomt de tocht naar binnen toe, waardoor een eventueel ontsnapte mug niet naar buiten kan vliegen.'

Want zeker voor de tijgermug geldt: die wil je geen kans geven in Nederland. Toch duiken ze hier wel op, als verstekeling bij de invoer van Lucky Bambooplantjes of gebruikte banden uit gebieden waar de muggen leven. Vanuit de volkstuinen van Lelystad is weinig fantasie nodig om je voor te stellen hoe zoiets kan gebeuren. Op een paar steenworpen afstand bevindt zich namelijk zo'n bedrijf voor gebruikte banden, die met een nieuw loopvlak weer jaren meekunnen op bijvoorbeeld vliegtuigen of vrachtwagens.

Zeker is het niet, maar zo zou de Aziatische bosmug zijn weg kunnen hebben gevonden naar de volkstuinen van Lelystad: ergens in Azië of Zuid-Europa legde een bosmug eitjes in een plasje water in een band die op transport ging naar Nederland. Daar kwamen de eitjes uit en toen trokken de muggen Lelystad in.

Sinds 2010 maakte de overheid afspraken met de branchevereniging van de bandenbedrijven om de invoer van exotische muggen tegen te gaan. Zo slaan de bedrijven banden uit risicogebieden droog op en controleren inspecteurs regelmatig de muggenvallen op het terrein. Exotische mug gevonden? Dan wordt het terrein behandeld met VectoBac, dat muggenlarven doodt.

Huissteekmug (Culex pipiens) Beeld AFP
Huissteekmug (Culex pipiens)Beeld AFP

Niet onder controle

Hoe die strategie uitpakt? Uitstekend, zegt Arie Verhoef, beleidsmedewerker bij Vereniging VACO, bedrijfstakorganisatie voor de Banden- en Wielenbranche. Want het aantal tijgermuggen in de vallen op de bedrijven neemt de afgelopen jaren gestaag af, van 74 in 2013 tot 11 afgelopen jaar.

Niet iedereen is zo enthousiast. Wilfred Reinhold, oprichter van het platform Stop Invasieve Exoten, wijst erop dat één ontsnapte mug honderden eitjes kan leggen. 'Dat er ook afgelopen jaar weer tijgermuggen in die vallen zaten, zie ik juist als het bewijs dat het probleem niet onder controle is. De Aziatische bosmug heeft zich via deze route al weten te vestigen tot in volkstuinen en woonwijken. Dat kan met de tijgermug dus ook gebeuren.'

Arjan Stroo, entomoloog van de NVWA, vindt die uitspraak 'nogal speculatief'. De bosmug en de tijgermug behoren weliswaar tot hetzelfde geslacht, maar zijn toch ook zeer verschillend. 'De manier en snelheid van vestiging is dus vermoedelijk anders. Bovendien vestigde de bosmug zich waarschijnlijk in Lelystad toen we nog geen monitoringsprogramma hadden op het betreffende bandenbedrijf.'

Aziatische bosmug (Aedes japonicus). Beeld
Aziatische bosmug (Aedes japonicus).Beeld

Bestrijdingsmiddelen

Uit onderzoek van het RIVM blijkt hoe dan ook dat de tijgermug kan overleven in het Nederlandse klimaat, zelfs in koude winters. Reinhold eist daarom dat de Minister van Volksgezond de importeurs van Lucky bamboo en gebruikte banden verplicht om de goederen vrij van tijgermuggen in te voeren. Hij spant een rechtszaak aan tegen de minister om dit af te dwingen.

Verhoef, van de branchevereniging VACO, zegt het prima te vinden om de banden in het land van herkomst al te behandelen met een larvendodend middel. Maar hij wijst erop dat zelfs dat geen garantie geeft, omdat de eitjes van de muggen dit kunnen overleven.

Zijn er dan geen bestrijdingsmiddelen die ook de eitjes van de muggen doden? 'Jawel, maar die zijn erg gevaarlijk voor de volksgezondheid.' Verhoef wijst op een voorval in de Rotterdamse haven, waarbij personeel een container met matrassen uit China opende en onwel werd door het inademen van het bestrijdingsmiddel methylbromide. Bovendien tast het middel ook de ozonlaag aan. In 2010 verbood de Europese Unie daarom het gassen van containers met methylbromide.

Verhoef: 'Als er mogelijkheden zijn om de invoer van exotische muggen nog beter te bestrijden, dan willen we die zeker overwegen. Maar niet ten koste van de veiligheid van onze medewerkers.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden