wetenschap sporten met cafeïnekauwgom

Topsporters en festivalgangers zweren bij cafeïnekauwgom, maar hoe (on)gezond is het?

Van topsporters tot festivalgangers: kauwgom met cafeïne is een trend aan het worden. Waarom zouden we kauwgom boven koffie verkiezen? En is het eigenlijk wel gezond?  

Curtis Granderson blaast een kauwgombel. Beeld Getty Images

Op het eerste gezicht is het gewoon kauwgom. Een grote bonk witte gom, met binnenin een zoet-zurig vloeibaar goedje. Wat opvalt is het type klant dat het in zijn mond stopt. Kijk maar eens naar de clientèle van First Energy Gum, het kauwgommerk van oud-schaatser Mark Tuitert. Onder andere Ajax, het Nederlands elftal, zwemmer Maarten van der Weijden, en shorttrackster Suzanne Schulting kauwen op de cafeïnekauwgom.

De kauwgom zou naast sportprestaties de focus tijdens werk en studie bevorderen én festivalgangers bedienen: met de gom zou je ‘wel vijf uur lang door kunnen gaan’. Volgens Tuitert is er grote vraag naar: ‘Vanuit sporters, maar ook vanuit andere groepen zoals advocaten en piloten. Onze grootste klant is een arts.’

In koffie zit volgens het Voedingscentrum een vergelijkbare hoeveelheid cafeïne, zo'n 65 tot 85 milligram per kopje. Waarom zou je dan de kauwgom nemen en niet gewoon een kopje koffie? ‘Wanneer je cafeïne via de slijmvliezen opneemt, werkt het sneller dan wanneer maag en darm het verwerken’, zegt psychofysioloog Jan Snel van de Universiteit van Amsterdam. Uit een studie naar het verschil tussen opname van cafeïne in kauwgom en tabletjes, blijkt inderdaad dat de cafeïneopname bij kauwgom na 5 tot 15 minuten sterk toeneemt, bij tabletjes is dat na 25 tot 35 minuten. Voor koffie ligt de gemiddelde absorptiesnelheid rond de 16 minuten.

Doorfeesten

Monicque Lorist, hoogleraar cognitieve neurowetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen, benadrukt dat het verschil tussen de cafeïneopname van koffie en kauwgom te verwaarlozen is: ‘Cafeïne in koffie wordt immers ook deels via de slijmvliezen opgenomen, en cafeïne in kauwgom komt via speeksel ook in onze maag terecht.’ Bij de kauwgom weet je echter wel precies hoeveel cafeïne erin zit, bij een kopje koffie is dat onduidelijk: het hangt het af van de maling, bonen en soort apparaat.

Of de cafeïne nou in drankjes, tabletjes of kauwgom zit: de werking is hetzelfde. Alleen de sterkte van het cafeïne-effect kan verschillen. ‘Dat hangt af van je tolerantie’, legt Snel uit. ‘Als een marathonloper gewend is aan cafeïne omdat hij vier bakken koffie per dag drinkt, gaat hij door zo’n kauwgompje echt niet harder lopen. Ben je niet gewend aan cafeïne, dan zal je er extremer op reageren.’ Uit een uitgebreide literatuurstudie naar cafeïne blijkt inderdaad dat cafeïne kan bijdragen aan sportprestaties. De effecten zijn daarbij sterker wanneer je eerst lange tijd geen cafeïne gebruikt, of wanneer je vermoeid bent. ‘Bijvoorbeeld ’s morgens. Als je al erg wakker bent, heeft het geen zin om dat activatiesysteem nog meer te gaan stimuleren. Dan zal cafeïne dus weinig uithalen’, aldus Snel.

Hoe lang je de cafeïne blijft voelen, verschilt sterk per persoon. ‘Als je rookt, breek je cafeïne sneller af. Als je de pil gebruikt, gaat het langzamer. Bij de meeste niet-rokers kun je na vijf uur nog cafeïne terugvinden, maar een groot deel is dan al afgebroken’, aldus Lorist. Vijf uur ‘doorgaan’ op een festival door één cafeïnekauwgompje lijkt haar daarom wat overdreven. ‘Misschien kan het bij sommige mensen, maar het is een milde stimulans.’ Tuitert geeft toe dat er nuance in zit. ‘Als je 60 kilo weegt, werkt het heftiger dan wanneer je 100 kilo weegt. Sommige mensen nemen er graag heel veel van, en dan kunnen ze behoorlijk doorfeesten. Dan nemen ze er de volgende ochtend nog eentje, tegen hun kater’, lacht hij.

 Stimulerend

Wanneer te veel cafeïne in één keer  wordt genomen, kunnen er tegengestelde effecten ontstaan. ‘Dat is hetzelfde als met andere stimulerende stoffen, zoals alcohol: bij een flinke dosering ondervind je negatieve effecten. Bij een overdosis cafeïne activeer je je lichaam te veel’, aldus psychofysioloog Snel. ‘In het lab hebben we onderzocht hoe een cafeïneshot van 500 milligram (vergelijkbaar met 7 koppen koffie) voelt. Een paar mensen werden enorm hyper en zweverig.’ 

Zo’n shot is niet de bedoeling van de kauwgom, zegt Tuitert. ‘Na één kauwgompje merk je niet dat je staat te shaken. Dat is ook niet nodig en dat willen sporters al helemaal niet.’ Gevaarlijk kan cafeïne niet snel worden, vertelt Lorist. ‘Onderzoek naar het gevaar van cafeïne voor gezonde mensen wijst uit dat je verschrikkelijk veel koffie moet drinken,  zo’n 50 tot 100 koppen achterelkaar, wil je een toxische dosis binnenkrijgen.’

First Energy Gum zou volgens de website ook ‘prettig’ zijn voor mensen met ADHD. Jan Snel zegt dat cafeïne inderdaad het lage ‘activatieniveau’ kan oppeppen, waar het lichaam bij ADHD in verkeert. ‘Zo werken stimulerende geneesmiddelen zoals Ritalin ook.’ Monicque Lorist verbaast zich over de claim. ‘Wetenschappelijk bewijs hiervoor is minimaal. Onderzoeken die positieve effecten van cafeïne op ADHD aantonen zijn genuanceerd en er is nog veel onduidelijkheid. Die positieve resultaten zouden bijvoorbeeld ook kunnen komen door een placebo-effect, het ritueel van koffie drinken, of het binnenkrijgen van vocht.’

Of de wetenschappers de cafeïnekauwgom aanraden? Lorist: ‘Het kan je concentratievermogen verhogen en het helpt even tegen vermoeidheid. Maar als je moe bent, kun je het beste gewoon gaan slapen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden