Topman VGZ: 'Artsen zijn ook maar mensen en ze zijn te beïnvloeden'

Hij vermoedde het altijd al, bestuursvoorzitter Tom Kliphuis van zorgverzekeraar VGZ: als de farmaceutische industrie zo prominent aanwezig is op medische congressen, als de contacten met sommige artsen zo innig zijn, als dokters actief bepaalde geneesmiddelen promoten, dan moet dat gevolgen hebben in de spreekkamer. 'Nu zien we het voor het eerst op papier.' De resultaten verbazen hem niet. 'Artsen zijn ook maar mensen en ze zijn te beïnvloeden.'

Personen op de foto komen niet voor in het verhaal. Beeld thinkstock

Het is maar een kleinschalig onderzoek, bij één groep artsen, en bij vier medicijnen. Dit zegt misschien niks over de hele beroepsgroep.

'Dat klopt, het is een eerste indicatie dat er mogelijk iets aan de hand is. Hoewel het om een beperkt onderzoek gaat en de conclusies voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd, vinden we de resultaten wel belangwekkend genoeg om er ruchtbaarheid aan te geven. Laten we landelijk gaan uitzoeken hoe het zit. Dan weten we zeker of er sprake is van een probleem en hoe groot dat is.'

Hoe wilt u dat aanpakken?

'Ik ga dit onderwerp bespreken met Zorgverzekeraars Nederland, onze koepelorganisatie. Ik denk dat collega-verzekeraars met belangstelling kennis zullen nemen van onze bevindingen. Als artsen onnodig dure medicijnen voorschrijven, worden de kosten van de zorg flink opgedreven.'

Er kan ook iets anders aan de hand zijn: artsen die veel voorschrijven behandelen mogelijk moeilijke patiënten, die zo'n nieuw, duur middel echt nodig hebben.

'Natuurlijk, bij sommige patiënten kan dat zeker een rol spelen. We nemen altijd de omstandigheden in ogenschouw. Maar we zien bij de onderzochte medicijnen wel een paar opvallende zaken. Als twee gesponsorde artsen uit één academisch ziekenhuis in de top-10 staan van een nieuw, duur geneesmiddel terwijl de andere academische ziekenhuizen dat middel niet of nauwelijks voorschrijven, dan is er toch wat aan de hand. Er zijn artsen met wie we hierover het gesprek willen aangaan.'

Lees ook: Op recept: gesponsorde medicijnen

Internisten zijn geneigd vaker medicijnen voor te schrijven van farmaceuten waarmee ze een band hebben, blijkt uit Volkskrant-onderzoek. 'Dit moet landelijk worden onderzocht.' (+)

Ligt het probleem bij de artsen of bij de bedrijven die hen betalen?

'Ik wil zeker niet alle artsen over een kam scheren, dit is het gedrag van een relatief kleine groep, de meerderheid wil helemaal geen geld ontvangen. Artsen geven ons aan dat ze balen van de situatie. En zelfs voor de artsen die betaald krijgen, geldt dat we ze de gevolgen daarvan nauwelijks kunnen aanrekenen. Het is de industrie die artsen doelbewust met slimme marketingtechnieken weet te beïnvloeden. Het zou goed zijn als artsen elkaar erop aanspreken en zich afvragen of farmabetalingen nog gewenst zijn. Dat is de waarde van dit onderzoek.'

In een serie artikelen onderzoekt de Volkskrant het krachtenspel tussen het grote geld en de gezondheidszorg. Bekijk de verzameling stukken Duiten voor Dokters.

Tips: Farma@Volkskrant.nl

Verklaring Erik Stroes, internist bij AMC

Op verzoek van de Volkskrant heeft verzekeraar VGZ gekeken naar het voorschrijfgedrag van internist Erik Stroes van het AMC in Amsterdam. Hij schrijft van alle internisten die op de lijst bij VGZ staan het vaakst de middelen Praluent en Repatha voor. Stroes ontving volgens gegevens van het transparantieregister vorig jaar ook geld van Amgen en Sanofi, de producenten van deze medicijnen, in totaal 32 duizend euro.

Volgens Stroes en het AMC is er een goede verklaring waarom hij de ranglijst van voorschrijvers aanvoert. Zijn afdeling van het AMC fungeert vaak als 'last resort' voor patiënten, waardoor er meer bij hem terechtkomen. Ook tekent hij als afdelingshoofd de recepten die specialisten in opleiding voorschrijven. Daarnaast verwijzen de afdelingen cardiologie en neurologie ook patiënten naar Stroes door die in aanmerking komen voor deze middelen.

De suggestie dat er een verband zou zijn tussen voorschrijfgedrag en de betaalde klussen die hij voor de betreffende fabrikanten verrichtte, noemde hij eerder 'abject en beschadigend'. Het AMC laat weten dat Stroes geen enkel 'persoonlijk financieel gewin' heeft bij zijn activiteiten die hij voor 'derden' verricht. 'Die inkomsten worden onverwijld doorgegeven aan het ziekenhuis.'

In een eerdere publicatie van de Volkskrant gaf Stroes ook al als mogelijke verklaring voor zijn afwijkende voorschrijfgedrag ten opzichte van collega's dat de moeilijke, ingewikkelde patiënten bij hem terechtkomen. 'Als ik morgen als internist in Zeeland aan de slag ga, zal mijn voorschrijfgedrag van de ene op de andere dag veranderen. Immers, daar zou ik dan weer relatief 'normalere ' patiënten zien, waar absoluut geen indicatie is voor 'zeldzame, nieuwe' geneesmiddelen.'

Opmerkelijk is echter dat het merendeel van de artsen die bij VGZ in de top-10 van voorschrijvers staat, juist werkzaam is in een streekziekenhuis. Stroes zegt daar nu over dat hij 'geen zicht heeft op de voorschrijf-rationale van zijn collega's in de periferie' en daar geen oordeel over kan geven.

Het AMC stelt in een reactie dat het transparantieregister voortaan ook zou moeten vermelden of een financiële vergoeding van een farmaceutisch bedrijf ten goede komt aan de arts of specialist zelf of ten bate van het instituut aangewend wordt. Zo wordt het geld dat Stroes van Amgen en Sanofi ontving, gebruikt voor onderzoek en is er geen sprake van privé-gewin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden