Tongklikkend vindt blinde Batman zijn weg

Hij is blind maar ‘ziet’ toch dankzij geluid. De Amerikaan Daniel Kish, alias Batman, scant zijn omgeving door te luisteren naar de echo’s van zijn tongklikken....

Om te demonstreren dat het geen fabeltje is, maken we een korte wandeling over het terrein van Sensis, een organisatie voor zorg, onderwijs en diensten aan slechtziende en blinde mensen in Grave.

Met zijn taststok loopt de blinde Amerikaan Daniel Kish een eindje over het pad. Dan maakt hij enkele snelle tongklikken en zegt vervolgens dat rechts van het pad een boom staat en niet ver daarvandaan een lantaarnpaal. De richting waarin hij wijst, klopt exact.

Vervolgens tongklikt hij naar links en vertelt dat hij een struik waarneemt en iets verderop een gebouw. ‘De struik klinkt zachter dan het massieve gebouw’, licht hij toe. Uiteindelijk maakt hij nog een aantal korte klikken en houdt zijn hand in de lucht, enkele centimeters hoger dan de bovenkant van de struik. ‘Zo hoog is die ongeveer.’

Kish (42), die in Los Angeles woont en directeur is van World Acces of the Blind, werd zeven maanden na zijn geboorte blind door een zeldzame vorm van oogkanker. Voor zover hij zich kan herinneren, heeft hij zich altijd georiënteerd op basis van geluiden. Hij luistert niet alleen naar geluiden die zijn omgeving produceert, maar ook naar de echo’s van de tongklikken die hij maakt.

Tekst gaat verder onder de video
]]>

Deze echolokalisatie is volgens hem vergelijkbaar met de actieve sonar die vleermuizen toepassen om hun omgeving af te tasten. Niet voor niets heeft hij de bijnaam Batman meegekregen.

Hoewel hij van nature echolokalisatie gebruikt, heeft hij deze techniek in de loop der jaren verbeterd door zich te verdiepen in de wijze waarop vleermuizen dat doen. Het bleek dat zeer korte scherpe tongklikken de beste resultaten geven. Om dichtbij iets op te sporen, zijn zachte klikjes voldoende. Objecten op grotere afstand of in een rumoerige ruimte neemt hij waar door harder te klikken.

‘Maar zo nauwkeurig als een vleermuis zich kan oriënteren, zal een mens nooit lukken. Die dieren maken gebruik van ultrasoon geluid, waardoor ze kleine details kunnen waarnemen. Ze vangen gemakkelijk een insect in de volle vlucht. Mensen kunnen die hoge geluiden niet horen. Boven de 20.000 Hz houdt het op. Daarom moeten we genoegen nemen met minder details.’

Dat hij zich desondanks uitstekend kan redden, blijkt uit de activiteiten die hij doet. Zo maakt hij bergwandelingen en fietst hij per mountainbike door de natuur. Een ziend persoon als begeleider is wel gewenst. Afgronden of stenen op de weg kan hij onvoldoende detecteren. Iedereen kan de techniek leren, weet Kish. Het gaat zelfs opmerkelijk makkelijk. Voorwaarde is dat iemand intensief traint en voortdurend objecten probeert te herkennen.

Hij denkt dat we evenals vleermuizen een specifiek gebied in de hersenen hebben, dat die echo’s verwerkt. Samen met wetenschappers wil hij via het meten van hersenactiviteiten dat gebied in kaart brengen. Ook heeft hij contacten met universiteiten om de trainingsmethode te verbeteren, zodat mensen de techniek sneller beheersen.

Al vele jaren promoot Kish echolokalisatie voor blinden en traint hij wereldwijd lotgenoten en hun begeleiders. Deze week was hij voor de tweede keer bij Sensis in Grave. Zelfstandigheidbegeleidster van deze organisatie Margo Vijverberg dacht aanvankelijk dat het om een wonder ging, maar heeft ervaren dat het in feite gewoon een vaardigheid is.

‘Het is een zeer waardevolle aanvulling. De wereld voor de blinden wordt met echolokalisatie groter dan het bereik van hun tast. Daardoor krijgen ze een veel beter ruimtelijk beeld van hun omgeving en kunnen zij zich daarin makkelijker en sneller verplaatsen.’

Een van de blinden bij Sensis die de trainingen van Kish zowel twee jaar geleden als deze week heeft gevolgd, is Wim Pierik (44). Hij is tijdens zijn vierde jaar blind geworden door een hersentumor. In de jaren tachtig had hij een geleidehond, maar na enige tijd wilde hij daarvan niet meer afhankelijk zijn. Hij besloot alleen nog gebruik te maken van zijn taststok.

Hij vermoedt dat hij toen al onbewust de echo’s van de stoktikken gebruikte om zich een weg te banen door de wereld. Van Kish heeft hij de techniek van het tongklikken geleerd. In het begin vond hij dat wel vermoeiend maar inmiddels is het routine voor hem.

‘Ik heb er veel profijt van, vooral in een onbekende omgeving. En ‘zag’ ik in het begin alleen vage objecten, nu merk ik ook of een muur ramen heeft en bijvoorbeeld een hekje spijlen bevat. Door training leer ik de echo’s beter te interpreteren.’

Dan Kish (Foto: Bart Muhl)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.