Toename fosfaat bedreigt zeldzame plantensoorten

De gestage toename van fosfaat in het milieu bedreigt tientallen zeldzame plantensoorten die zijn gespecialiseerd in overleven op fosfaatarme grond. Dat blijkt uit Nederlands onderzoek onder 491 plantensoorten in negen Europese landen en in Siberië. Het artikel is vandaag gepubliceerd in Nature.

De zwanenbloem, een van de bedreigde plantensoorten. Beeld Universiteit Utrecht

Fosfaat is een voedingsstof voor planten. In fosfaatarme gebieden, zoals vochtige graslanden, natte duinvalleien en hoog- en laagveen, hebben de planten zich bij gebrek aan voedsel in de loop der tijd aangepast aan de voedselschaarste. 'We hebben ontdekt dat ze dit doen door heel zuinig met hun voortplanting om te gaan', zegt Martin Wassen van het Copernicus Instituut van de Universiteit Utrecht.

Voortplanting en celdeling kosten veel energie. De planten bezuinigen op hun bloei en bloeitijd, en maken weinig zaad. Ook kunnen ze het zaad maar over korte afstand transporteren. 'Ze geven het zaad noodgedwongen een beperkte hoeveelheid voedsel mee en zorgen dus voor een allesbehalve flitsende start van hun zaailingen', aldus Wasser.

 
De toename van fosfaat in het milieu vormt zodoende een bedreiging. De gespecialiseerde planten kunnen niet overweg met de plotselinge overdosis en worden verdrongen door andere, opportunistische planten.

Bedreiging
De toename van fosfaat in het milieu vormt zodoende een bedreiging. De gespecialiseerde planten kunnen niet overweg met de plotselinge overdosis en worden verdrongen door andere, opportunistische planten.

De boeren zijn de boosdoener. Door de intensivering en schaalvergroting van de landbouw is veel landbouwgrond sinds de jaren zestig opgeladen met fosfaat. 'Boeren in West-Europa zijn wel gehouden aan een mestboekhouding waardoor de schandalige overbemesting is afgenomen', aldus Wassen. Anders dan de andere probleemstof stikstof hecht fosfaat zich echter sterk aan bodemdeeltjes. 'Het duurt nog tientallen jaren voordat de vervuiling tot normale waarden is teruggedrongen.'

 
Het duurt nog tientallen jaren voordat de vervuiling tot normale waarden is teruggedrongen

De wetenschappers van onder meer Universiteit Utrecht, Vrije Universiteit Amsterdam, Wageningen Universiteit bekeken 491 plantensoorten in 599 voedselarme natuurgebieden. Daarvan staan er in West-Europese landen als Nederland, België en Duitsland 170 op de 'rode lijst' van bedreigde soorten, zegt Yuki Fujita, eerste auteur van het Nature-artikel. Het gaat om soorten als parnassia en zwanenbloem (foto), orchideeën als de welriekende nachtorchis en moeraswespenorchis en talrijke zeggesoorten, zoals de ronde zegge.

De onderzoekers bepleiten maatregelen zoals het verder terugdringen van meststoffen, vooral in opkomende landbouwnaties als Polen en Rusland. Wassen: 'Ons onderzoek toont aan dat een samenhangende natuurinfrastructuur van verbonden natuurgebieden zoals de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) geen overbodige luxe is. Veel van deze fosfaatarme gebieden zijn al klein en door het ruimtelijk beleid versnipperd geraakt. De planten zitten als het ware gevangen. Door ze te verbinden kunnen ze overleven.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden