Toen ik klein was had mongooltje geen akelige bijklank, het gold juist als respectvol

Lexicon der onterecht vergeten woorden

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort. Deze week: mongooltje.

Twee deelnemers juichen tijdens het voetbaltoernooi 'Geef Down de toekomst' Foto anp

Ik sprak een kennis die meldde dat haar zus een zoontje had gekregen.'Een mongooltje. Ze wisten het van tevoren hoor, en hij is gelukkig verder gezond.' Ik schrok. Niet van het feit op zich, maar van het woord mongooltje. Je hoort het bijna niet meer.

Toen ik klein was had mongooltje geen akelige bijklank, integendeel, het gold juist als respectvol, in tegenstelling tot 'die is niet helemaal goed', 'een ongelukkig kind' of 'een idioot'. (Het is bijna niet te geloven dat dat laatste woord ooit een neutrale, medische vakterm was, net als debiel en imbeciel, met bijbehorende IQ-tabellen.)

Bij ons om de hoek woonde zo'n mongooltje. Als kind verbaasde ik me over het verkleinwoord, want Jan, zo heette hij, was groot en zwaar. Hij liep bovendien al tegen de 30, op dubbelgestrikte rijgschoenen, in een scheef dichtgeknoopte houtje-touwtjejas, met een mondharmonica aan een touwtje. Moest je zo iemand niet gewoon mongool noemen? Maar nee, dat was 'niet aardig', zoals mijn moeder uitlegde.

Als scheldwoord kwam mongool in de jaren tachtig in zwang, maar bleef tevens als neutraal woord in omloop, zoals in Willem Wilminks gedicht Frekie uit 1989. Tien jaar later constateerde ik, in Mongolië, dat de inwoners er héél anders uitzagen dan Jan met zijn harmonica. Ik was blijkbaar de enige niet, want al gauw werd de woorden syndroom van Down gangbaar.

Dat klinkt nogal ongezellig. Omdat iemand met het syndroom van Down bovendien nogal een mond vol is, ontstond kort daarop het al een stuk vrolijker klinkende Downie. Prima, iedereen blij, met of zonder mondharmonica.

Maar van de week liep ik langs een basisschool, waar het juist speelkwartier was. En daar hoorde ik een jongetje (geen Downie) een ander jongetje (ook geen Downie) woedend uitschelden voor kankerdownie.

Zo zijn we terug bij af.

Meer over