Tinnitus: bestrijd de herrie met herrie

Een miljoen Nederlanders hebben last van tinnitus, oorsuizen. Voor de kleinere groep die slecht functioneert door het gepiep en gebrom en gesis, is er enige hoop: Maastrichtse onderzoekers bestrijden de herrie met herrie.

Beeld Getty Images

Van alles, hoorde Pieter (55) in zijn hoofd. Gepiep, gerommel, getjirp; hard, dan weer zacht. Van de ene op de andere dag werd hij doof aan één oor en kreeg daar een ernstige vorm van tinnitus bij - de officiële naam voor oorsuizen. Een fantoomgeluid: je hoort het wel, maar er is geen geluidsbron om je heen.

'Er gebeurt iets in mijn hoofd', zei Pieter meer dan zes jaar geleden, toen hij met zijn vrouw naar het theater reed. Die nacht werd hij om vijf uur wakker, helemaal ziek. 'Pas na twee weken hoorden we dat de oorzaak mogelijk een korte beroerte in de gehoorgang was. In combinatie met stress.'

'Tinnitus is een complexe aandoening, die daarom ook een complexe behandeling vereist', zegt Erwin George van Maastricht UMC+. Hij werkt samen met kno-arts Robert Stokroos en bio-elektronicus Remo Arts aan een oplossing voor de aandoening. Volgens cijfers van de Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden hebben een miljoen mensen last van gesuis in hun hoofd, en 50- tot 60 duizend mensen functioneren er slecht door. Voor die laatste groep komen de Maastrichtse onderzoekers met een uitvinding die mogelijk verlichting biedt: het Tinnitus Implantaat. De nog ongepubliceerde resultaten van hun testen zijn net binnen, en stemmen de onderzoekers hoopvol.

Die hoop is meer dan welkom voor mensen als Pieter, die deelnam aan het onderzoek. 'Het is moeilijk uit te leggen wat dat oorsuizen met je gezin doet', zegt zijn vrouw Marion. 'Thuis is hij kort van stof, kribbiger dan hiervoor. Na een dag werken kan hij niets anders dan op de bank uitrusten.' Pieter is eigenaar van een makelaarskantoor. Drukte en stress werken de tinnitus in de hand. 'Maar hij moet wel doorwerken, anders komt er geen eten op tafel.' Niemand neemt een man met deze klachten nog aan, denkt ze.

De piep na het uitgaan

Na een avond harde muziek op bed liggen met een constante fluittoon in je hoofd, voor uitgaanspubliek is het een bekend fenomeen. Gelukkig is die de volgende morgen meestal weer weg. Toch kunnen de trilharen in je oren wel beschadigd raken door dit harde geluid, waardoor de kans op blijvende schade steeds groter wordt. Dat hangt ook samen met hoe je in je vel zit, zegt de Maastrichtse audioloog Erwin George. Stress en persoonlijkheid hebben er invloed op, en dat is soms weer genetisch bepaald. 'Zo heb je meer kans op tinnitus als je van nature iemand bent die zich snel zorgen maakt over dit soort aandoeningen.'

Oorimplantaat

Bij mensen met tinnitus zijn de zenuwen in het auditieve gedeelte van onze hersenen verveeld; ze krijgen vaak door beginnende slechthorendheid van de patiënt weinig geluidsprikkels meer binnen. Als reactie gaan ze overcompenseren. Deze onnodige activiteit geeft patiënten de sensatie van gepiep, gebrom, geplop of gesis.

Het oorimplantaat van George en collega's speelt in op die verveelde zenuwen. 'Die stimuleren we met specifieke stroompjes.' Klinkt tegenstrijdig: gaan ze daardoor niet alleen maar harder tekeer? George: 'Nee, hun activiteit krijgt alleen een ander karakter. Het implantaat houdt ze bezig, zodat de zenuwen geen irritante piep meer afgeven.' Ze blijven geluid 'produceren', maar op een veel prettiger manier. 'Bijna rustgevend. Mensen vinden het nieuwe geluid eerst wat aan de harde kant, maar geven aan dat het vrij snel naar de achtergrond verdwijnt.' Als een koelkast die rustig doorkabbelt in de hoek van je keuken. Die hoor je ook al snel niet meer.

Pieters hele scala aan gepiep, gerommel en getjirp is met behulp van het implantaat voor een deel vervangen door één enkele toon. 'Een soort prettig gezoem', noemt hij het.

Erwin George en zijn collega's maken gebruik van cochleaire implantaten (CI); apparaten die op de markt zijn gezet tegen doofheid. Ze zetten geluid van buiten om in elektrische pulsen, die de gehoorzenuwen stimuleren. Zo nemen ze de functie van beschadigde trilharen in de oren over. Onder narcose is zo'n CI in het oor van Pieter bevestigd.

Atinnitusapp: muziek op maat

Sinds kort bestaat er in Duitsland en Amerika een app die je naar gefilterde muziek van je eigen keus laat luisteren. Tinnitracks, vanaf juni ook in Nederland verkrijgbaar. Daarvoor moet je eerst de frequentie van je oorsuis - oftewel de hoogte van het gepiep - laten bepalen in een speciale kliniek. De app, die 539 euro kost, haalt vervolgens precies de tonen met die frequentie uit je eigen favoriete muziek. Wanneer je daar een jaar lang elke dag anderhalf uur naar luistert, worden je overactieve zenuwen weer getraind rustig aan te doen. Althans, dat is het idee.

'Maar wetenschappelijk hard gemaakt zijn dit soort methoden niet', zegt de Maastrichtse audioloog Erwin George. Baat het niet dan schaadt het niet, zegt men weleens. 'Maar dit schaadt in ieder geval je portemonnee.'

Beeld Martyn F. Overweel

Stilte-code

Waar een CI normaal gevoed wordt door de microfoon die buitengeluiden opneemt en omzet in elektrische pulsen, voerde het team van George deze pulsjes zelf aan. Zo zocht het onderzoeksteam naar de 'stilte-code': de specifieke frequentie en stroomtoevoer die een patiënt nodig heeft om van zijn fantoomgeluid af te komen. Voor elk van de tien vrijwilligers was die anders. 'Het vinden van die stilte-code kon lang duren', zegt George. Het ging met trial and error: 'Hoe prettig klinken de geluiden in je hoofd nu? Hoe hard staan ze zo?' Een jaar lang maakten Pieter en zijn vrouw voor dat afstellen elke week de twee uur durende autorit vanuit hun woonplaats Dussen in Noord-Brabant naar Maastricht.

Het Tinnitus Implantaat ziet er hetzelfde uit als een normale CI. Echter, bepaalde onderdelen ervan worden buitenspel gezet. 'Zo is het eigenlijk een versimpelde versie van het implantaat tegen doofheid', legt George uit. Nu is het vooral interessant te kijken wat er allemaal weg kan, zodat het implantaat goedkoper kan worden. 'Vergelijk het met een auto, waarvan je wilt weten welke onderdelen je allemaal nodig hebt voor het naar beneden rijden van een heuvel.' Als dat je enige doel is, heb je aan de behuizing, het stuur en een rem genoeg. 'We proberen dus eigenlijk van een auto naar een zeepkist te gaan: in ons geval van een CI naar een implantaat dat helpt tegen tinnitus.'

Rilana Cima, onderzoekscoördinator audiologie tinnitus van Maastricht University/Adelante, wijst op de relatief kleine groep mensen die baat kunnen hebben bij het implantaat van haar collega's. 'Het is nu nog een experimentele aanpak, vooral voor mensen die lijden aan ernstig gehoorverlies.' De meeste mensen met oorsuizen hebben weinig of geen gehoorverlies, en het implantaat inbrengen zou hun nog goed werkende gehoor verstoren. 'Dat komt doordat je de functie van je intact zijnde trilharen over laat nemen door een cochleair implantaat.'

Als voorzitster van de Europese werkgroep Clinical Guidelines and Standards van tinnitus ziet ze meer dan duizend patiënten per jaar. Minder dan 5 procent daarvan valt binnen de 'doof en tinnitus in één oor'-groep. De rest zal nog niet geholpen zijn met het implantaat. 'Begrijp me niet verkeerd, ik ben absoluut voor dit soort oplossingen. Verschillende patiënten hebben verschillende hulp nodig, en dit is er één van.' Ze werkt dan ook intensief samen met het onderzoeksteam waarvan George deel uitmaakt. In haar eigen werk richt ze zich op cognitieve gedragstherapie, toegespitst op tinnitus. De grootste groep heeft baat bij deze gedragsbehandeling in het verminderen van de ernst van de suis, zegt ze.

Beeld .

Leefbaarder

Heeft het implantaat Pieter geholpen? Zelf zegt hij van wel. 'Eerst was ik na een dag werken de hele volgende dag beroerd. Nu, plat gezegd, maar een uur.' Zijn vrouw relativeert dat; Pieter houdt zich flink. 'Concreet is er weinig veranderd in zijn doen en laten. Dat komt ook doordat hij gewoon is doorgegaan met werken.' Hij moet na alles wat hij doet een poosje gaan liggen. Een uurtje in de tuin werken betekent een half uur slapen. 'In die zin hadden we er meer van verwacht', legt Marion uit. 'Maar zijn drukke baan maakt het allemaal niet makkelijker.' Zelf omschrijft hij zijn situatie wel als een stuk 'leefbaarder'.

Verjaardagen en vergaderingen op het werk blijven lastig. 'Op een feestje zit hij daar maar', zegt ze. 'Er is dan al veel rumoer, maar hij heeft daar al die harde geluiden in zijn hoofd nog bovenop. 's Avonds kan hij dan moeilijk inslapen, en de volgende dag is hij 'niets meer waard'. Kijkt hij vreemd uit zijn ogen.' Marion en dochter nemen dan thuis alles uit handen. En door het oog van anderen mankeert hij niets - een onzichtbare kwaal. Dat steekt misschien nog het meest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden