Tijdschrift ASSHOLE toont aan: een vakblad oprichten is veel te makkelijk

Professor drijft spot met wetenschappelijke uitgevers

ASSHOLE heet een nieuw online open access tijdschrift voor biologische kwesties. Een grap? Meer een noodkreet die moet aantonen hoe verziekt de wetenschappelijke uitgeverij is.

Bibliotheek Technische Universiteit Delft Beeld Christian Richters

De wetenschap heeft er een nieuw vaktijdschrift bij: 'Adaptation, Sexual Selection and Harmony of the Oceans and Living Earth', afgekort ASSHOLE. Opgericht door een Amerikaanse biologieprofessor die zo 'de trollen wil terugtrollen' en wil laten zien dat het in de wetenschap veel te makkelijk is om een vakblad op te richten.

Dustin Rubenstein van de Columbia Universiteit in New York kwam op het idee voor ASSHOLE na het zoveelste bedelmailtje in zijn mailbox. Want zoals gewone burgers worden bestookt door rijke Nigeriaanse koningen, zo krijgen wetenschappers veel mails van onbekende wetenschappelijke uitgevers. Die nodigen de wetenschapper bijvoorbeeld uit als spreker op een congres of om te publiceren in een obscuur vaktijdschrift - een eer, waarvoor de wetenschapper in de regel moet betalen.

'Maar een uitnodiging om een tijdschrift te beginnen had ik nog niet gehad', vertelt Rubenstein via Skype. 'Ik had wat tijd over. Dus besloot ik erop in te gaan.' Na wat heen en weer gemail met uitgever 'Recopublisher' in Singapore was ASSHOLE een feit, met Rubenstein als hoofdredacteur. Op verzoek van Rubenstein zette de uitgever het logo online: een aardbol en twee blote billen. 'Ik geloof oprecht dat ze in Singapore niet doorhebben dat er een grap met ze wordt uitgehaald', vertelt Rubenstein.

Op papier verschijnt ASSHOLE niet. Het 'blad' bestaat uit een gratis toegankelijke website waar onderzoekers artikelen kunnen posten, maar ook limericks en haiku's, heeft Rubenstein in de huisregels laten opnemen. Auteurs moeten per geplaatst artikel honderd dollar betalen. Aanvankelijk drong Singapore aan op duizend, waarvan Rubenstein de helft zou krijgen. Een voorstel dat hij afwees.

Wetenschappelijke 'roofuitgeverijen', zoals ze worden genoemd, zijn niet illegaal, maar wel velen een doorn in het oog. In de wetenschap vormen door vakgenoten beoordeelde studies immers de bouwstenen waarop anderen voortbouwen. Maar volgens critici zijn er inmiddels ook zo'n 1250 wetenschappelijke zombietijdschriften die er vooral op uit zouden zijn onderzoekers geld uit de zak te kloppen.

'Ik wil op een ludieke manier laten zien wat er gaande is', zegt Rubenstein. 'Open access is een goede zaak, en het is prima dat iedereen een blad kan beginnen. Maar de gouden standaard is peer review, de beoordeling van elkaars werk. En dat is hier vaak niet aan de orde.'

Recopublisher geeft inmiddels zes internetbladen uit, met luisterrijke namen als 'Expert Biology' en 'Bio-engineering and Global Technology'. In totaal bevatten de tijdschriften slechts negen onderzoeksartikelen, haast allemaal geschreven door een handvol onbekende auteurs, met mogelijk gefingeerde namen. Op verzoeken om biografische details komt geen antwoord, en zowel de auteurs als hoofduitgever 'Alexson John' zijn in de wetenschappelijke databases onvindbaar.

Echt zijn wel de wetenschappers die bij de zombiebladen in de redactie zitten. 'Ik was net op zoek naar werk en wilde mijn cv opvijzelen', mailt een van hen, een kennelijk nietsvermoedende jonge Britse immunologe die editor is van het blad 'Express Biology'. 'Ze nodigden me uit om mijn naam aan het blad te verbinden vanwege mijn onderzoekservaring. Hoezo, is er een probleem? Zou u me adviseren om er afstand van te doen?'

Maar in India heeft biotechnoloog Alka Dwevedi, promovendus van de Universiteit van Benares en hoofdredacteur van het blad 'Nano Enz', vooral goede bedoelingen. Haar blad moet de brug slaan tussen nanotechnologie en enzymologie, legt ze uit per mail. 'Een nieuw idee met brede toepassingen. Ik probeer al een jaar een vakblad te beginnen. Maar bij Springer en Elsevier zag men geen ruimte. En toen nam deze uitgever contact op.'

Ze benadrukt dat ook in haar blad peer review geldt. 'We zijn daarvoor momenteel mensen aan het werven. Ik geloof niet in groot of klein. Als het goede wetenschap is, heeft het altijd waarde', stelt ze.

Rubenstein is in elk geval vastberaden de grap zo ver mogelijk door te voeren. De redactie van ASSHOLE heeft hij al rond, met hulp van enkele bevriende academici. Ieder redactielid mag één stuk gratis plaatsen. 'Dat worden dus een hoop limericks. En daarna denk ik dat het afwijzingspercentage voor het vakblad opeens heel hoog wordt', zegt Rubenstein. 'Hoewel... als iemand voor honderd dollar een limerick wil publiceren: van mij mogen ze.'

Welkom in de wereld van nepwetenschap

Wetenschappers moeten zich profileren, en daar spelen oplichters handig op in. Welkom in de wonderlijke wereld van de nepconferenties en dubieuze publicaties.
Lees de reportage van Richard de Boer (4 juli 2015) over malafide wetenschappelijke conferenties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.