De Wetenschapper Martin van den Berg

Tijd voor een belasting op het gebruik van proefdieren: misschien wordt een proefdiervrij 2025 dan echt realiteit

Aan het begin van mijn studie toxicologie had ik – op wat muggen na – nooit bewust een dier dood gemaakt. Het euthanaseren van mijn eerste rat was ingrijpend en liet een leegte achter. Ongetwijfeld een herkenbaar gevoel voor veel van mijn collega’s. Ik hoopte dat het niet voor niets was.

De mening van de samenleving over proefdiergebruik veranderde: steeds vaker rees de vraag of dit wel nodig was. Natuurlijk, proefdieren maakten ons leven veiliger. Kijk bijvoorbeeld naar moderne medicijnen en bestrijdingsmiddelen met relatief lage toxiciteit. Maar zijn daar echt zoveel dieren voor nodig? Na een dalende trend is het aantal proeven de laatste tijd weer aan het stijgen, blijkt uit het nieuwste jaarrapport van de NVWA. In 2017 werden 80.694 meer proeven uitgevoerd dan in 2016, 17,9 procent stijging!

Bij deze experimenten werden in 2017 zo’n 450 duizend dieren gebruikt. Een vergelijkbaar aantal dieren werd gedood omdat ze alleen voor de fok gebruikt werden of toch niet geschikt waren voor een dierproef. Kan dit nou echt niet minder?

Dat denkt de politiek soms ook, want in 2015 stelde de toenmalige staatssecretaris Van Dam in een optimistische bui dat Nederland in 2025 proefdiervrij moest worden. Ik had verwacht dat politici, beleidsmakers en bedrijfsleven vanaf dat moment gezamenlijk zouden gaan optrekken. Niet dus. Oké, de overheid zette enkele onderzoeksprogramma’s op. Maar die waren een druppel op een gloeiende plaat. Wie kan Nederland nu echt proefdiervrij maken?

Beleidsmakers? Zij weten allang hoe weinig alternatieven voor proefdieren gebruikt worden in de praktijk. Zij weten ook hoeveel het gaat kosten om dit werkelijk te veranderen. De verleiding is groot om te kiezen voor de halfslachtige oplossing: af en toe wat financiële kruimels in de wetenschappelijke arena gooien en hopen dat alles weer rustig blijft.

Bedrijfsleven? Verder terugdringen van proefdieronderzoek is een langetermijninvestering. Het kan veel geld besparen, maar biedt geen snelle winst. En politiek en overheid eisen nog steeds het gebruik van proefdierstudies voordat mensen nieuwe middelen gaan gebruiken.

Komen we dan ooit nog af van die proefdierstudies? Dat vraagt om een radicalere aanpak. Verlang allereerst van bedrijven en universiteiten dat zij betrouwbare alternatieven ontwikkelen, gefinancierd door het bedrijfsleven en de overheid. Alternatieven zoals het gebruik van humane celsystemen en geavanceerde computermodellen.

Voer daarnaast belasting in voor elk gebruikt proefdier met jaarlijkse verhogingen. Dit extra belastinggeld kan tegelijk gebruikt worden voor verbeteringen van alternatieve testen. Misschien wordt een proefdiervrij 2025 dan echt realiteit. En hoeven nieuwe generaties onderzoekers niet meer dat rotgevoel te hebben omdat ze voor de wetenschap een muis of een konijn moeten doden.

Martin van den Berg is hoogleraar toxicologie aan de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.