Wetenschap Design

The Future starts here: toekomstig design roept verwondering, hoop en soms ook angst op

Een robotbutler die je lievelingsdeuntje opzet is leuk, maar niet alle toekomstdesign klinkt als muziek, blijkt bij de expositie The Future Starts Here in het Londense Victoria & Albert Museum. 

De Aquila-drone van Facebook. Beeld facebook

De Aquila is een drone die wordt ontwikkeld door Facebook en heeft een totale vleugellengte van 42,2 meter, vergelijkbaar met een Boeing 777. Het onbemande vliegtuig wordt aangedreven door zonnepanelen, waardoor het eindeloos kan rondvliegen. Het zal afgelegen gebieden voorzien van internet – en dus ook van Facebook. Maar met zijn sonore bromtoon en schutkleuren lijkt het op een militair wapen. In 1997 ontdekte een Canadese bioloog dat ook bomen onderling communiceren. Wat nou als we dat systeem kunnen ‘hacken’ tot een soort wifi-verbinding, bedacht de Nederlandse bio-designer Jalila Essaïdi. Dan zou er weer een echt vrij internet zijn waar de overheden of multinationals geen grip op hebben.

Living Network, concept van een antenne rond een nepboom. © BioArt Laboratories Beeld BioArt Laboratories

De Aquila en de boomantenne zijn slechts twee van de ruim honderd objecten op de expositie The Future Starts Here, die begin mei opende in het Victoria & Albert Museum in Londen. Met slim design als een zelfrijdende conceptcar, een doe-het-zelf-dna-test, een zakcomputertje dat bitcoins delft of een 3D-geprinte robothand, lijkt het wel een consumentenbeurs uit de toekomst. Maar meer dan een glimp van die toekomst biedt de grootse opgezette expositie niet, concrete voorspellingen worden zorgvuldig vermeden. Daarvoor immers volgen de technologische, biologische en maatschappelijke ontwikkelingen elkaar te snel op.

Dus worden er vooral vragen gesteld. ‘Als Mars het antwoord is, wat is dan de vraag?’, staat in neon op de muur. Ernaast staat: ‘We zijn meer dan ooit met elkaar verbonden, maar zijn we ook minder eenzaam?’ De onvoorspelbaarheid van de toekomst wordt onderstreept met het tentoonstellingsontwerp van kleurrijk plastic: ooit werd dat bejubeld als democratisch materiaal van de toekomst, maar inmiddels wordt het verguisd als goedkoop en vervuilend. Om nog enigszins grip te houden op de onzekere toekomst is de expositie opgedeeld in vier thema’s: lichaam, stad, politiek en planeet.

T-shirt op zonne-energie, van modeontwerper Pauline van Dongen. Beeld Liselotte Fleur

De grenzen van ons lichaam worden steeds verder opgerekt met implantaten en draagbare technologie. De Nederlandse modeontwerper Pauline van Dongen ontwierp een T-shirt met zonnepanelen die genoeg energie leveren voor een smartwatch, dat weer bio-activiteiten monitort als slaap, hartslag en zelfs emoties. Een stap verder gaat Jibo, een zelflerende robot die ons gedrag herkent en daar ook op leert te anticiperen. Als je chagrijnig thuiskomt, ziet Jibo dat al met een camera boven de voordeur. Deze butler annex huisvriend dimt dan de lichten en speelt dat muziekje waarop je laatst zo vrolijk danste. Ook hier wordt de bezoeker in verwarring gebracht met de vraag: welke rechten heeft deze menselijke robot?

De ultieme consequentie van het maakbare lichaam is het oprekken van de levensduur, misschien wel tot in de eeuwigheid. Een van de intrigerendste objecten op The Future Starts Here is een installatie voor cryopreservatie oftewel het invriezen van een lijk. Dat kan in de toekomst, als de wetenschap althans zover is, weer tot leven worden gewekt. Het ziet er gek genoeg zeer alledaags uit, bijna als een gewone koeltank.

Op eenzelfde manier wordt er gesleuteld aan onze planeet. Met de aanplant van een bos over de volle zuidgrens van de Sahara moet het oprukken van de woestijn worden gestopt. Tegelijkertijd worden met klimaatneutrale, drijvende steden de oceanen ontgonnen. En als de planeet echt onleefbaar wordt, is er altijd nog Mars waarop we ons kunnen terugtrekken, blijkt uit een maquette met woonbunkers van 3D-geprinte rode aarde.

Superflex, Aura-powered bodysuits, Yves Behar Courtesy of Superflex Beeld Yves Behar Courtesy of Superflex

Toch wordt onze toekomst niet alleen door technologie bepaald, zo leert de expositie. De Luchtsingel van architectenbureau ZUS is juist geruststellend ‘analoog’. Deze loopbrug in Rotterdam verbindt verschillende stadsdelen met elkaar, en daarmee burgers. De bouw ervan werd gerealiseerd met crowdfunding. Al staat dit experiment in collectieve stedenbouw wel onder druk, want grote projectontwikkelaars met weinig interesse in de publieke zaak azen op het omliggende vastgoed. Dat de markt niet zaligmakend is, blijkt uit de luchtfoto’s van het ringvormige Apple-hoofdkantoor in Californië, een van de meest futuristische gebouwen: de gesloten kolos ligt als een vreemde ufo in het lieflijke stadje Cupertino.

Een samenhangend toekomstbeeld blijft al met al niet hangen. Voortdurend word je heen en weer geslingerd tussen verwondering en afkeer, tussen hoop en angst. Zodat uiteindelijk maar één heldere boodschap overblijft: als we de toekomst in eigen hand willen houden, moeten we vandaag beginnen met het maken van keuzen. The Future starts here is daarvoor een fantastisch ijkpunt.

Nederlandse ontwerpen zijn goed vertegenwoordigd op de intrigerende expositie The Future starts here. Daarbij wordt opvallend vaak een politiek, bijna activistisch standpunt ingenomen. De democratie is weliswaar ruim 2.500 jaar oud, maar de toekomst ervan vergt voortdurend onderhoud. Van kunstenaar Jonas Staal is een schaalmodel te zien van zijn New World Summit, een ad-hocparlement voor burgers die zijn uitgesloten zijn van democratische vertegenwoordiging, zoals bijvoorbeeld de Koerden in Syrië. Yara Said is een Syrische vluchteling die nu in Amsterdam woont. Om statenloze vluchtelingen te laten deelnemen aan Olympische Spelen in Rio de Janeiro in 2016 ontwierp zij de Refugee Flag, een effen oranje vlag met onderin een zwarte balk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden