Test op mini-orgaantje laat zien of medicijn werkt

Het werkt dus écht. Voor het eerst hebben Nederlandse artsen bij patiënten aangetoond dat het zinvol kan zijn om een behandeling eerst in het laboratorium uit te proberen op een 'organoïde', een miniorgaantje gekweekt uit cellen van de patiënt.

Minidarmpjes werden gebruikt voor een medicijntest. Beeld null
Minidarmpjes werden gebruikt voor een medicijntest.

In Science Translational Medicine beschrijven Jeffrey Beekman van het UMC Utrecht en collega's uit onder meer Rotterdam hoe ze minidarmpjes opkweekten uit de cellen van 71 patiënten met taaislijmziekte (cystische fibrose, CF). Vervolgens voorspelden ze bij drie patiënten met een zeldzame variant van de ziekte correct of een medicijn zou aanslaan, door eerst hun stukjes kweekdarm te behandelen.

De techniek is onder meer nuttig voor patiënten met een zeldzame variant van de ziekte, zegt Beekman. 'De organoïdetest kan dan een goede indicatie geven.' Maar, zo benadrukt hij, 'ook dan moet de praktijk uiteindelijk uitwijzen of het medicijn ook echt werkt'. Zo zijn er organoïden waar de test geen heel duidelijke reactie geeft, maar wel een beetje.

Baat

Taaislijmziekte is een handige testziekte voor de methode met de mini-orgaantjes, niet in de laatste plaats omdat de aandoening relatief gemakkelijk aan de organoïden is af te lezen. De opgekweekte stukjes darm - niet groter dan een speldenknop - worden geprikkeld met een stof waardoor ze 'diarree' krijgen, in het lab zichtbaar doordat de darmpjes iets opzwellen. Bij CF-patiënten is een eiwit defect waardoor die zwelling niet goed op gang komt. Bij twee van de drie patiënten die de Utrechters onderzochten, kwam de zwelling na toediening van een medicijn alsnog op gang - waarna ook de patiënten zelf baat bij het betreffende medicijn bleken te hebben.

In ons land worden er enkele honderden organoïden van CF-patiënten gekweekt, met name om nader te bestuderen of de organoïden inderdaad voorspellen hoe een behandeling aanslaat. Ook in onder meer Portugal, Duitsland en België lopen inmiddels experimenten.

Voor de langere termijn verwachten wetenschappers dat organoïden van pas kunnen komen bij een brede waaier aan andere ziekten, uiteenlopend van kanker tot ontstekingen. Ideaal om een behandeling 'af te stemmen' op een patiënt en zo overbehandeling, onnodige kosten en ontwrichtende bijwerkingen te voorkomen, is de uiteindelijke hoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden