Tegenvaller: er stroomt alleen stof van de rotsen op Mars, geen water

Wat is donker, stroomt langs rotswanden naar beneden en doet dat 's zomers op Mars? Géén water, zo concluderen Amerikaanse onderzoekers na nieuwe analyses - maar gewoon fijn, droog stof, zoals je dat op aarde ook wel in woestijnen van duinen af ziet biggelen.

Ingekleurde 3D-versie van een foto die NASA's Mars Reconnaissance Orbiter maakte van berghellingen in de Marskrater Hale. Op de hellingen zijn onder de zwarte gebieden donkerbruine slierterige sporen te zien waarvan wetenschappers in eerste instantie dachten dat het stromend pekelwater was. Beeld Nasa

Dat betekent dat eventueel Martiaans microbieel leven, áls dat bestaat, niet erg dicht aan de oppervlakte zal zitten, aldus de experts. Alle bekende levende wezens hebben immers vloeibaar water nodig, als oplosmiddel om hun chemie op gang te houden.

Twee jaar geleden waren de donkere stroompjes en stroomgeultjes die op talloze plekken op de rode planeet zichtbaar zijn nog wereldnieuws. Kennelijk zit het waterijs op Mars soms zo dicht aan de oppervlakte, dat het bij verwarming smelt en watervalletjes vormt, vloeibaar gehouden door zout, concludeerde Nasa destijds.

Maar nadere analyse van 151 'terugkerende hellinglijnen', zoals wetenschappers de stroompjes noemen, laat daarvan weinig heel. Zo monden de stroompjes uit in iets wat sterk lijkt op hoopjes zand en is het gek dat ze altijd helemaal bovenaan rots- en kraterwanden beginnen, en nooit halverwege. Bovendien lopen de stroompjes op alle soorten hellingen min of meer hetzelfde. Als het ging om vloeistof, zou je grotere verschillen verwachten.

'Verdacht droog water'

'De geulen zijn eerder wat je zou verwachten bij droog zand', aldus hoofdonderzoeker Colin Dundas van de Amerikaanse geologische dienst USGS. Voor de meeste experts komt de ontdekking niet als verrassing: in maart liet een ander onderzoeksteam ook al zien dat het 'water' zich verdacht droog gedraagt.

Maar in Utrecht wijst fysisch geograaf Maarten Kleinhans erop: zó droog is Mars helemaal niet. 'De planeet verkeert nu in een ijstijd, een droge fase. Zo'n 200 duizend jaar geleden waren er nog volop natte puinstromen, zoals je die nu ook ziet in bijvoorbeeld de Alpen en op Spitsbergen', zegt hij.

Dat er water is op Mars staat immers vast: het zit in ontzaglijke hoeveelheden ondergronds weggestopt als ijs, soms vlak onder het oppervlak. In warmere periodes kan dat waterijs ontdooien en langs hellingen als koude modder naar beneden stromen. De stroomgeulen die daarbij ontstaan zijn ook op veel plekken zichtbaar: veel breder en meer uitwaaierend dan de dunne, vingerachtige zandstroompjes.

Dunne stroompjes op Mars (de grijze lijntjes). Beeld Nasa/JPL

Krater vol water

Dat Mars daarnaast enorme canyons, rivierbeddingen en opgedroogde zeebodems heeft, komt vooral doordat er diep in de prehistorie overvloedig water stroomde, toen de dampkring daarvoor nog dik en warm genoeg was.

Later zullen er ook korte natte periodes zijn geweest, bijvoorbeeld als de planeet plaatselijk werd opgewarmd door vulkanisme of een zware meteorietinslag. 'Dan zie je zo'n krater vollopen met water', schetst Kleinhans.

Ook is nog altijd denkbaar dat er zeer diep in de planeet nog vloeibaar water is, onbereikbaar voor huidige boortechnieken. Dat Nasa twee jaar geleden vloeistof meende te zien, komt onder meer doordat satellietmetingen duidelijk pekelwater signaleerden. 'Die pekels zijn er ook gewoon. Maar we hebben het over piepkleine beetjes water', zegt Kleinhans achteraf.

Ook Dundas sluit niet helemaal uit dat dergelijke minieme beetjes vocht net genoeg zijn om de stofstromen in beweging te zetten. Dat zou verklaren waarom de stroompjes alleen lijken plaats te vinden in de martiaanse zomer, en dan nog op de warmste plekken. Een andere verklaring is dat de zon het stof 'loswrikt' door de bovenste zandkorrels op te warmen, opperde andere onderzoekers al eerder.

Nog meer donkere stroompjes verschuivend stof, in de zogeheten Garni-krater. Beeld Nasa/JPL
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.