Superzwaar zwart gat ontdekt in piepklein sterrenstelsel

Een internationaal team van astronomen heeft vastgesteld dat zich in het centrum van het nietige sterrenstelsel M60-UCD1 een zwart gat bevindt dat miljoenen keren zo zwaar is als onze zon. Het is voor het eerst dat een superzwaar zwart gat in een stelsel van deze omvang is ontdekt.

Een artist's impression van een zwart gat. Beeld NASA/JPL-Caltech

De afgelopen decennia is gebleken dat vrijwel elk volwaardig sterrenstelsel een superzwaar zwart gat in zijn kern heeft. Zo schuilt er in het hart van onze Melkweg een zwart gat van 4 miljoen zonsmassa's. De vraag was echter of ook stelsels als M60-UCD1, die ultracompacte dwergstelsels worden genoemd, zo'n zwaargewicht kunnen bevatten.

Dankzij de nieuwe ontdekking kan die vraag bevestigend worden beantwoord. En dat betekent dat het aantal superzware zwarte gaten in het heelal waarschijnlijk veel groter is dan al werd verondersteld. Ultracompacte dwergstelsels lijken namelijk heel talrijk te zijn.

Kolossale massa
Het zwarte gat in M60-UCD1 is niet rechtstreeks waarneembaar. Maar waarnemingen met de Gemini North-telescoop op Hawaï laten zien dat de sterren van M60-UCD1 met een snelheid van 370.000 kilometer per uur om het centrum van het stelsel cirkelen. Deze enorme snelheid is alleen verklaarbaar als zich in dat centrum een kolossale massa bevindt die de boel bij elkaar houdt.

Berekeningen laten zien dat het zwarte gat in M60-UCD1 ongeveer 21 miljoen zonsmassa's 'zwaar' is. Dat betekent dat de kolos maar liefst vijftien procent van de totale massa van het stelsel voor zijn rekening neemt. Ter vergelijking: het massa-aandeel van het zwarte gat in onze Melkweg bedraagt maar 0,01 procent.

Vanwaar het grote verschil? De astronomen vermoeden dat M60-UCD1 simpelweg het schamele overblijfsel is van een veel groter sterrenstelsel, dat het grootste deel van zijn massa is kwijtgeraakt aan het naburige stelsel M60. Uiteindelijk zal waarschijnlijk ook het restant van het dwergstelsel, met zwart gat en al, door M60 worden opgeslokt.

www.allesoversterrenkunde.nl

Sterrenstelsel M60-UCD1. Beeld NASA/STScI
Hubble-opname van het ultracompacte dwergstelsel M60-UCD1. Beeld NASA/STScI/ESA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.