Het verstoorde bloed van een leukemiepatiënt onder de microscoop, met paarsgekleurd de witte bloedcellen en rood de rode.
Het verstoorde bloed van een leukemiepatiënt onder de microscoop, met paarsgekleurd de witte bloedcellen en rood de rode. © SGS

Supercel deelt leukemie tik uit

Door patiënten 'opgevoerde' afweercellen van een donor te geven, kan leukemie worden afgeremd, laat onderzoek zien. Maar er zijn haken en ogen.

Voorbehandelde afweercellen van een donor blijken de ziekte acute leukemie - in elk geval tijdelijk - tot stilstand te kunnen brengen. Dit blijkt uit een nieuwe studie, gepubliceerd in het tijdschrift Science Translational Medicine. Toch is een nieuwe behandeling nog niet in zicht.

Elk jaar krijgen in Nederland ongeveer zeshonderd mensen acute myeloïde leukemie (AML), kanker van het bloed en beenmerg. De standaardbehandeling bestaat uit twee of drie kuren chemotherapie. Soms kunnen patiënten na deze behandeling, eventueel in combinatie met een stamceltransplantatie, volledig herstellen. Bij mensen die ouder zijn dan 60 jaar komen de leukemiecellen echter na korte of langere tijd vaak weer terug. De nieuwe studie richt zich op deze laatste groep.

Natural killer-cellen

De wetenschappers gebruikten voor dit onderzoek zogeheten natural killer-cellen van een donor. Deze afweercellen zijn bij iedereen in het lichaam aanwezig en beschermen tegen infecties en kanker. Bij mensen met kanker werken deze cellen niet goed.

Voorafgaand aan de studie activeerden de wetenschappers de natural killer-cellen met drie verschillende cytokinen, moleculen die het afweersysteem stimuleren. Deze cellen plaatsten ze in negen proefpersonen tussen 60 en 77 jaar, die allemaal al een of meer behandelingen tegen de leukemie achter de rug hadden. Bij vier van de negen deelnemers kwam de ziekte tot stilstand. Dit betekent dat de onderzoekers na het experiment geen of nog maar heel weinig leukemiecellen aantroffen, terwijl de bloedvorming in het beenmerg zich volledig herstelde.

'Een nette en interessante studie, waarbij natural killer-cellen van een donor op een intelligente manier zijn voorbehandeld, zodat ze snel konden groeien én harder konden schieten op kankercellen', beoordeelt Fred Falkenburg, hoogleraar experimentele hematologie aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Toch luidt de studie geen doorbraak in de immunotherapie in: 'De wetenschappers hebben aangetoond dat ze een biologisch effect konden vaststellen met deze voorbehandelde natural killercellen. Maar een biologisch effect is niet hetzelfde als een succesvolle behandeling. In het laboratorium en ook in proefdieren laten de onderzoekers zien dat de geactiveerde natural killer-cellen de leukemiecellen kunnen aanvallen, en dat de muizen daardoor langer leven. Maar voor een succesvolle behandeling moet het effect zeer sterk en vooral ook langdurig zijn, en dat wijst dit onderzoek nog niet uit.'

Momentopname

In de studie zie je dat de natural killer-cellen van de donor na 21 dagen werden afgebroken door het lichaam van de proefpersonen

Fred Falkenburg, hoogleraar experimentele hematologie aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)

In de nieuwe publicatie reppen ook de onderzoekers zelf nog niet van 'genezing', hoewel de ziekte bij vier van de negen proefpersonen niet meer aantoonbaar was. De reden daarvoor, zegt Falkenburg, is dat de uitslag een momentopname is. 'In de studie zie je dat de natural killer-cellen van de donor na 21 dagen werden afgebroken door het lichaam van de proefpersonen. Waarschijnlijk zullen de leukemiecellen dan na een paar maanden terugkomen, zoals ook in andere studies is gebeurd.'

Bovendien kregen de deelnemers vlak voor het experiment met de opgevoerde afweercellen een behandeling met chemotherapie. 'Mogelijk is dat een reden waarom de donorcellen effectief konden zijn', aldus Falkenburg.

Ook Jürgen Kuball, hoogleraar hematologie aan het UMC Utrecht, zegt dat vervolgonderzoek moet uitwijzen of de resultaten met de op deze manier voorbehandelde natural killer-cellen standhouden.

Kuball: 'Het is een unieke cocktail waarmee verrassende resultaten zijn geboekt. Desondanks moeten we eerst leren begrijpen welke cytokinen kunnen bijdragen aan een eventuele behandeling en welke processen daar precies bij zijn betrokken.'