REPORTAGE

Studeren is slikken voor het blokken

Concentratiedoping

Steeds meer studenten nemen een pilletje als ze vlak voor een lastig tentamen zitten. Daarmee kom je lekker in de juiste 'flow'.

David lo Dico van Braincaps maakt bestellingen gereed voor verzending. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Een maand voor Kevin Krieger (22) tentamenweek heeft, gaat hij aan de pillen. De bedrijfskundestudent heeft van tevoren een zorgvuldig uitgekiende voorraad aangelegd. 'Ik zorg dat ik er een stuk of veertig heb, dan weet ik zeker dat ik niet zonder kom te zitten.'

Vervolgens is het een kwestie van de juiste dosering en timing. Niet te veel, dan neemt het effect af. En vooral niet te weinig, anders heeft het geen resultaat. 'Meestal neem ik er twee: een half uur voor ik begin één. Zodra die is uitgewerkt nog een.' Het effect volgens de Rotterdamse student: een volle dag opperste concentratie. 'Met pillen kan ik veel langer doortrekken.'

Krieger is vaste klant bij Braincaps, een door studenten gerund bedrijfje dat capsules verkoopt die het studentenbrein een 'boost' moeten geven. De vijf 'krachtige en op elkaar afgestemde ingrediënten' zouden leiden tot 'verhoogde concentratie' en een beter geheugen.

Gretig aftrek

Braincaps is niet de enige die studenten extra hersencapaciteit en 'flow' in pilvorm belooft. Start-up Study Buddy bracht vorig jaar een vergelijkbaar voedingssupplement op de markt. 'De stoffen verbeteren je geheugen, verhogen je focus', stellen de bedenkers. 'Hierdoor studeer je effectiever en behaal je betere studieresultaten.' Dat alles voor 19,95 euro per 30 pillen.

Vanaf vandaag is ook de Studeerpil te verkrijgen, die de gebruiker niet alleen 'betere verbanden' laat leggen, maar bovendien helpt 'beter te focussen op complexe taken.' De Voedsel- en Warenautoriteit is bekend met de voedingssupplementen, die zolang ze voldoen aan de regels voor samenstelling zijn toegestaan.

De studiepillen - met ingrediënten als cafeïne, vitamines en het kruid Rhodiola rosea - vinden gretig aftrek onder studenten. 'Er is ongelooflijk veel vraag naar', zegt David lo Dico (21) van Braincaps. 'Veel meer dan we hadden verwacht. We verkopen gemiddeld zeker duizend pillen per dag. Niet alleen onder studenten, ook mensen met een beroep dat veel concentratie vergt, zoals programmeurs en boekhouders zijn onze klanten.'

Braincaps. Verkrijgbaar sinds december 2015. 6,99 euro voor tien capsules. Belooft: extra concentratie en een beter geheugen. 'De krachtige combinatie van natuurlijke ingrediënten zullen ervoor zorgen dat u (weer) optimaal kunt presteren op de momenten dat u dat nodig heeft.'

Meer studiedruk

'Het gaat hard', zegt ook Wimme Klaver (25) van Study Buddy. 'Tijdens tentamentijd draaiden we dit jaar een omzet van 20 duizend euro per maand.' Met een prijs van ruim zestig cent per stuk betekent dit dat er in een maand tijd zo'n 30 duizend capsules over de toonbank gingen.

Volgens gebruikers horen de pillen bij een leven met meer studiedruk door het afschaffen van de studiefinanciering en meer afleiding door smartphones en sociale media.

'Mijn generatie heeft met veel meer prikkels te maken dan vroeger', zegt de 23-jarige gebruiker Sophie Voskuilen. De vierdejaarsstudent maatschappelijk werk en dienstverlening heeft naar eigen zeggen meerdere deadlines gehaald dankzij de voedingssupplementen. 'En misschien zijn we ook wel minder gedisciplineerd.'

Gezonde middenweg

De pillen voorzien in een behoefte waarin ook smartdrugs als ritalin (een medicijn tegen adhd), modafinil (tegen narcolepsie) en speed beloven te voorzien: het oprekken van het denkvermogen. Uit verschillende enquêtes van de laatste jaren blijkt dat 7 tot 11 procent van de studenten wel eens een vorm van 'concentratiedoping' gebruikt.

De studiepillen willen de gezonde middenweg te zijn tussen een blikje energydrink en een lijntje speed. 'Ik zie veel van mijn medestudenten ritalin gebruiken', zegt Mick Vrij (23), bedenker van de Studeerpil. 'Ik weet uit ervaring dat het effect heeft, maar achteraf voel je je een hoopje ellende.'

Toch is het de vraag wat de supplementen opleveren. Volgens hoogleraar Renger Witkamp van de Wageningse universiteit hebben de voedingssupplementen vooral een placebo-effect en werkt een kop koffie even goed.

Placebo of niet, vierdejaars student Voskuilen laat zich er niet door weerhouden voor haar afstuderen dit jaar nog een voorraadje pillen in te slaan. 'Dat klinkt misschien dom, maar ik ben ervan overtuigd dat de pillen iets met me gedaan hebben. Ik voelde de flow. En als dat allemaal placebo is en slimme marketing, is het eigenlijk alleen maar extra geniaal.'

Studiepillen: werken ze, al is het maar een beetje?

Doen de gezonde pillen wat ze beloven? Nee, zegt Renger Witkamp, hoogleraar voeding en farmacologie, na het bestuderen van de ingrediëntenlijsten van de studeercapsules. 'Het is een ratjetoe van vitamines en stofjes waarvan in algemeen weleens is gebleken dat ze mogelijkerwijs een positief effect hebben op hersenfuncties.'

Per saldo levert het niets op, behalve de cafeïne, concludeert de hoogleraar van de Universiteit Wageningen. 'Maar dan kun je net zo goed een kop koffie nemen.' Kwaad kunnen de pillen niet. 'Er zitten geen schadelijke stoffen in. En vergeet de kracht van een placebo-effect niet: als studenten er heilig in geloven, dan zal het ze ongetwijfeld helpen.'

Van smartdrugs zoals ritalin en modafinil is wel bewezen dat ze effect hebben op het functioneren van de hersenen. 'Maar die middelen hebben weer allerlei bijwerkingen als rusteloosheid en hartkloppingen. Je kunt ze beter laten liggen', zegt Witkamp.

Bovendien valt moeilijk te zeggen in hoeverre ze helpen, blijkt uit een overzichtsstudie in Nature. Een Italiaanse onderzoeker liet 26 studenten puzzels oplossen. Sommigen kregen van te voren modafinil toegediend, anderen kregen een placebo. Gemiddeld scoorden de studenten op modafinil iets beter, maar de studenten die het zonder medicijnen al goed deden, gingen er niet beter door scoren.

Het beste middel om het brein optimaal te laten functioneren volgens de onderzoekers in Nature: een goede nachtrust.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.