'Student moet duistere kant wetenschap kennen'

Met een film over integriteitsdilemma's hoopt Bas Haring studenten ervan bewust te maken dat niet alles in de wetenschap braaf volgens de boekjes gaat.

Bas Haring: 'Als je denkt dat alles normaal en goed is, kun je niet reflecteren over hoe je er zelf in wilt staan.'

Plagiaat, belangenverstrengelingen, publicatiedruk - de wetenschap kent een duistere zijde. We moeten studenten ook daarop voorbereiden, vindt filosoof Bas Haring (47). In samenwerking met Gouden Kalf-winnaar Joost van Ginkel maakte hij een fictiefilm over het onderwerp. Morgen gaat On Being a Scientist in première aan de Universiteit van Leiden.

Waar gaat de film over?

'Wat is wetenschap, en hoe doe je het netjes? Dat zijn belangrijke vragen waarmee we de studenten willen confronteren. De film vertelt het verhaal van een aantal wetenschappers tussen wie zich een intrige afspeelt. Zo is er een gevierde hoogleraar, van wie nog maar de vraag is of hij terecht wordt geprezen. In het scenario dat zich ontvouwt, krijgen de personages te maken met enkele integriteits-dilemma's waar echte wetenschappers ook mee kampen.'

Welke dilemma's?

'Stel, een hoogleraar is de leider van een groep onderzoekers. Het team doet een baanbrekende ontdekking, en de hoogleraar strijkt met alle eer. Komt maar al te vaak voor. Wat moet je daar nou mee? En ook: wanneer precies is er sprake van plagiaat? Telt het als maar één zinnetje letterlijk is overgepend? Om nog maar te zwijgen over de gevreesde publicatiedruk. Als wetenschapper word je sterk beoordeeld op de hoeveelheid wetenschappelijke publicaties op je naam - hoe meer dat er zijn, des te hoger sta je in aanzien. Dat leidt tot een stortvloed aan nietszeggende studies waar we nauwelijks wat aan hebben. Onze hoofdpersoon uit zijn frustraties hierover in een tirade tegenover zijn studenten.'

Scène uit de film

'Professor Ponter?', vraagt Rebecca, 'Als ik de STAS2-analyse gebruik, krijg ik maar een zwakke correlatie. Nauwelijks significant. Maar als ik de data door de CU3 haal... krijg ik dit resultaat.' Een grafiek met stipjes verschijnt op de monitor, ze vormen een duidelijk patroon. 'Dan moet je de CU3 hebben, toch?', meent Ponter. 'Ander heb je niks.' Rebecca begint te protesteren, maar Ponter onderbreekt haar. 'Gebruik gewoon de CU3-analyse. Er zijn 28 tests om deze data te verwerken en ze geven echt niet allemaal bruikbare resultaten. Dus pak de CU3 en vergeet de rest. Anders kun je nooit publiceren - hoe wil je dan afstuderen?' Rebecca kijkt hem vertwijfeld aan. Ponter leunt voorover en fluistert haar toe: 'Iedereen doet het.'

Klinkt moralistisch.

'De film is niet moraliserend bedoeld, enkel probleemschetsend.'

Wat willen jullie er dan mee bereiken?

'Dat studenten beseffen dat die problemen er zijn. Zij denken nog dat alles braaf volgens de boekjes gaat - nou, niet dus. Ik hoop dat studenten door de film een realistischer beeld krijgen van de wetenschap. Want als je denkt dat alles normaal en goed is, kun je niet reflecteren over hoe je er zelf in wilt staan.'

Deze integriteitdilemma's zijn diepgeworteld in de wetenschappelijke cultuur. Met één educatiefilm een nieuwe generatie superintegere wetenschappers creëren: gaat dat wel werken?

'Of het zoden aan de dijk zet, weet je natuurlijk nooit van tevoren. Culturele verandering vindt plaats over een hele lange tijd. Ik ben al blij als onze film daar een klein steentje aan kan bijdragen.'

On Being a Scientist, Engels met Nederlandse ondertitels, is te bekijken via deze link.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden