Strijd tegen kilo's in judo leidt tot riskant gedrag

Driekwart van de Nederlandse judoka's ontkomt er niet aan: afvallen om aan een toernooi te kunnen meedoen. Een kleine groep zet zelfs extreme middelen in om hun doel te bereiken. Zij dwingen zichzelf tot overgeven of slikken laxeermiddelen en plaspillen, zodat ze op tijd het gewenste gewicht bereiken.

Jessica Gal wint de finale van het Nederlands Kampioenschap judo dames tot 56 kilo van Kunst Beeld anp

Tot die conclusie komen sportarts en oud-judoka Jessica Gal en sportpsycholoog Karin de Bruin na twee jaar onderzoek, verricht in samenwerking met de judobond en sportkoepel NOC*NSF. Ze lieten vragenlijsten invullen door zo'n vierhonderd judoka's, zowel toppers als recreanten. Vandaag presenteren zij hun bevindingen op het symposium 'Gewicht Maken? Of Breken'.

In het judo zijn de gewichtsklassen streng afgebakend: wie een gram te veel weegt, kan worden uitgesloten van de WK. De balans is delicaat. Judoka's willen juist zo zwaar mogelijk op de mat te komen, om optimaal het gevecht te kunnen aangaan.

Een klein deel van de Nederlandse judoka's schuwt extreme methoden niet om gewicht te verliezen. Zo bekent 4 procent van de actieve judoka's met enige regelmaat een vinger in de keel te steken. Nog eens 5 procent zegt dit in het verleden te hebben gedaan. Gal: 'En de kans bestaat dat niet iedereen het achterste van de tong heeft laten zien, judoka's schamen zich hiervoor.'

Kiwi

Judoka's vallen gemiddeld tussen de 2 en 3,1 procent van hun eigen gewicht af, met uitschieters tot 10 procent. Ze nemen er doorgaans tien dagen de tijd voor, hoewel mannen er meer een haastklus van maken. Zij rennen of slapen vaker in dikke winterkleding of duiken de sauna in, om zo veel mogelijk vocht te verliezen. Vrouwen willen nog weleens twee maanden voor een toernooi beginnen met afvallen. Dat lijkt eenvoudiger. 'Het is juist andersom', zegt Gal. 'Afvallen kan gepaard gaan met depressieve klachten. Die ontstaan sterker bij judoka's die geleidelijk afvallen. Blijkbaar is dat zwaarder dan een week een crashdieet volgen.'

Judoka's in de laagste klassen vallen relatief het meest af. Zo gaat het verhaal dat oud-wereldkampioen Ruben Houkes in de dagen voor een toernooi niet meer at dan een kiwi per dag.

Gal heeft niet de illusie dat het afvallen uit haar sport kan verdwijnen. Ze hoopt vooral dat judoka's kiezen voor meer verantwoorde methoden. Ze pleit voor betere voorlichting door de judobond en NOC*NSF. Ook zou de overstap naar een hogere gewichtsklasse vaker moeten worden aangemoedigd.

Laxeermiddelen en plaspillen

Van de judoka's maakt 8,3 procent gebruik van laxeermiddelen en nog eens 3 procent van plaspillen. 'Afvallen is in het judo de norm', schrijven de onderzoekers. Het wordt in deze sport als vanzelfsprekend ervaren.

Vooral de oudere judoka's die op hoog niveau uitkomen, hebben zich al lang verzoend met de strijd tegen de kilo's. Ze komen doorgaans op jonge leeftijd in aanraking met een fenomeen dat in de cultuur zit ingebakken. Gemiddeld valt een judoka voor het eerst af als hij 13,5 jaar is, al gebeurt het in een enkel geval al op 6-jarige leeftijd.

Binnen het judo kijkt volgens Gal niemand op van flink afvallen en de gevolgen ervan, zoals eetbuien en een onregelmatige menstruatiecyclus. Trainers zeggen weinig zicht te hebben op hoe hun pupillen afvallen. Jonge judoka's kopiëren oudere collega's, om niet uit de toon te vallen. Gal: 'Zo wordt de afvalcultuur in stand gehouden.'

De voormalige lichtgewicht leverde jarenlang een strijd met de weegschaal, die in haar geval gepaard ging met een eetstoornis. Pas nadat ze na de Zomerspelen van 2000 haar carrière had beëindigd, overwon ze boulimia. Alleen haar familie wist van haar geheim af: uit schaamte had ze haar eetstoornis verborgen gehouden voor de buitenwereld: haar coaches en collega's wisten van niets.

Hoewel judoka's soms gebukt gaan onder depressies, denken ze ook dat gewicht verliezen tot betere prestaties leidt. Door af te vallen kunnen ze zich beter op wedstrijden focussen. Gal: 'Je voelt je ook goed als je bent afgevallen: fit, afgetraind. Je hebt al aan een doel voldaan voordat het toernooi begint.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.