Sterven is anders en gelukkiger

Het is een ongelijke strijd, dat geef ik toe. Zonder dat hij het wist nam vertaler Peter Abelsen het op tegen een vertalerscollectief van vermaarde dichters....

Zwagerman had beter een andere roman als lesmateriaal kunnen aanbieden, want Stralende dagen is in dubbel opzicht een geforceerde roman. Het terrorisme is er met de haren bijgesleept om het boek maar op een 11/9-roman te doen lijken. De goedkope verwijzingen naar de verdwenen Twin Towers vervullen je met plaatsvervangende schaamte. Wollige wolkjes dreven er nu rond een bleke maansikkel, die je kon zien omdat de torens er niet meer waren. De drie losstaande verhalen waaruit de roman bestaat, worden bovendien geforceerd aan elkaar gesmeed door Walt Whitman erin te laten opdraven, de oervader van de Amerikaanse poëzie. Zijn lyrische hoofdwerk Leaves of Grass is een poëziebijbel die onder Amerikanen bijna net zo bekend is als de verzamelde gedichten van André Hazes in ons land. Bill Clinton gaf de bundel aan Monica Lewinsky cadeau, zoals aan elke vrouw die hij wilde versieren.

In het eerste, verreweg mooiste verhaal uit Stralende dagen (Specimen Days is ook de titel van het gebundelde prozawerk van Whitman) bezweert een 19de-eeuws arbeidersjongetje zijn angsten door te pas en te onpas uit Leaves of Grass te citeren. In het tweede verhaal denkt een vrouw dat ze een reïncarnatie van Whitman is. Ze haalt straatkinderen in huis en voedt die met Whitman-teksten op tot zelfmoordterroristen. Het derde verhaal speelt in de toekomst waar mensen worden nagemaakt met DNA-materiaal. Een zo'n kunstmens is uitgerust met een 'poëziechip' waardoor hij op de raarste momenten Whitman-citaten uitbraakt, alsof hij lijdt aan een poëtische variant van het syndroom van Gilles de la Tourette.

Peter Abelsen moest dus al die Whitman-regels zo vertalen, dat ook de Nederlandse lezer er Whitman-poëzie in herkende. Dat is hem gelukt. Ik streepte alle passages aan die mij aan Whitman deden denken. Daarna probeerde ik die terug te vinden in de vrijwel gelijktijdig verschenen prachtvertaling van Leaves of Grass (Grasbladen, onder redactie van Jacob Groot en Kees 't Hart) door 22 bekende Nederlandstalige dichters. Omdat uitgeverij Querido zo vriendelijk was mij de digitale versie ter beschikking te stellen, ging dat met de Word-zoekfunctie vrij gemakkelijk. Op één passage na vond ik ze allemaal terug.

Het eerste wat mij opviel was dat Cunningham geen inhoudelijke keuze uit Whitman heeft gemaakt. Vrijwel alle citaten plukte hij uit het begin van de dikke Whitman-bundel. Bijna vijftig procent was terug te vinden op de eerste vijf bladzijden, die door Anneke Brassinga zijn vertaald. Uit de rest van Leaves of Grass koos hij lukraak wat losse regels en uiteraard de slotregel. Strofen die door de andere dichters vertaald zijn, komen daarom maar mondjesmaat of helemaal niet in Stralende dagen voor. Dit versterkte mijn indruk dat Whitman louter als cement is gebruikt voor verhalen die niets met zijn poëzie van doen hebben.

Er is maar één regel die ook inhoudelijk een functie vervult in de roman. Het is de tekst van een boodschap die een kindterrorist uit het tweede verhaal op de muur krijt bij een potentieel slachtoffer. 'And to die is different from what any one supposed, and luckier', schreef Whitman in de oerversie van Leaves of Grass. 'Sterven zal niet zijn zoals u denkt, en gelukkiger bovendien', maakte Peter Abelsen ervan. Bij Anneke Brassinga werd het: 'En sterven is anders dan wat wie ook zich heeft voorgesteld, het brengt meer geluk.'

Door Cunninghams beperkte keuze is het vooral een onbedoelde vertaalstrijd tussen Abelsen en Brassinga geworden. Welke vertaling is mooier? Whitman dichtte: 'Stop this day and night with me and you shall possess the origin of all poems.' 'Breng deze dag en nacht met mij tot stilstand en u zult de kiem van alle poëzie bezitten', vertaalde Abelsen. Anneke Brassinga: 'Blijf hier bij mij, vandaag en vannacht, en je zult de oorsprong van alle gedichten verwerven.'

In het algemeen vertaalden Brassinga en de andere dichters frisser, gedurfder en kleurrijker dan Abelsen. Daar staat tegenover dat hij constant een mooie, licht archaïsche toon weet te treffen die goed bij de 150 jaar oude poëzie van Whitman past. Op mijn website staan de vertalingen naast elkaar. Oordeelt u zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden