Nieuws

Sterrenkundigen onthullen ontstaansgeschiedenis ‘maagdelijke komeet’ uit ander zonnestelsel

Een komeet die niet om onze eigen zon draait, maar afkomstig is uit een ander zonnestelsel – dat is op zich al heel bijzonder. Nu blijkt ook nog eens dat onderzoek aan deze kosmische langeafstandsreiziger, Borisov genoemd, informatie oplevert over zijn ontstaansgeschiedenis.

Illustratie van hoe de kern van de komeet Borisov er van nabij uit moet zien. Beeld ESO / M. Kormesser
Illustratie van hoe de kern van de komeet Borisov er van nabij uit moet zien.Beeld ESO / M. Kormesser

Nieuwe waarnemingen aan het ijzige hemellichaam wijzen uit dat andere planetenstelsels op dezelfde manier kunnen ontstaan als het onze. Dat geldt in ieder geval voor het stelsel waaruit komeet Borisov afkomstig is. Net als in ons eigen zonnestelsel werd gas en stof daar flink door elkaar gehusseld, en net als bij ons was er sprake van een uitgestrekte wolk van ijzige kometen, op grote afstand van de centrale ster – de overblijfselen van het geboorteproces van planeten.

Een van die kometen – weinig meer dan een klomp ijs en gruis van een paar honderd meter groot – werd lang geleden de ruimte in geslingerd, misschien door de zwaartekrachtstoringen van een reuzenplaneet zoals Jupiter. In de zomer van 2019 vloog hij met hoge snelheid door óns zonnestelsel, en werd hij ontdekt door de Russische amateurastronoom Gennady Borisov.

Gas- en stofdeeltjes

Twee onderzoeksgroepen hebben de bevroren bezoeker uitgebreid onder de loep genomen, met de Europese Very Large Telescope en met het Alma-observatorium, beide in Chili. Ze bestudeerden de gas- en stofdeeltjes die door de zonnewarmte vrijkwamen uit de kleine komeetkern. De ene groep keek naar de polarisatie van het zonlicht dat door de komeetstofjes werd gereflecteerd (de voorkeursrichting van de lichttrillingen), de andere groep bestudeerde de grootte van de deeltjes. De resultaten zijn gepubliceerd in Nature Communications en Nature Astronomy.

‘Het zijn heel interessante waarnemingen, die aanwijzingen geven over de overeenkomsten en verschillen in planeetvorming in ons zonnestelsel en rond andere sterren’, zegt Michiel Hogerheijde van de Leidse Sterrewacht, die zelf niet bij het onderzoek was betrokken. Polarisatiemetingen vertellen je iets over de samenstelling, de grootteverdeling, de vorm en de structuur van de stofdeeltjes – alsof je ze niet alleen kunt zien, maar ook een beetje kunt voelen. Borisov blijkt wat polarisatie betreft veel overeenkomsten te vertonen met komeet Hale-Bopp, die in 1997 met het blote oog zichtbaar was.

De Alma-metingen wijzen uit dat er naast kleine stofdeeltjes ook grotere gruisdeeltjes en kleine, compacte kiezeltjes uit de komeetkern zijn vrijgekomen. In totaal verloor de komeet zo’n 200 kilogram materiaal per seconde en raakte hij zijn buitenste twee meter kwijt. Alma keek ook in detail naar het vrijgekomen gas.

De conclusie van al die metingen: Borisov is een ongerepte, ‘maagdelijke’ komeet, die nooit eerder in de buurt van een ster is geweest – ook niet in zijn eigen zonnestelsel. Hij is dus waarschijnlijk afkomstig uit de kometenwolk van zijn ster, vergelijkbaar met de zogeheten Oort-wolk op grote afstand rond de zon.

Forse vermenging van materiaal

Bovendien tonen de metingen aan dat de samenstelling van Borisov allesbehalve homogeen is. Blijkbaar is er in dat verre planetenstelsel – net als bij ons – sprake geweest van forse vermenging van materiaal op kleine en grote afstand van de ster.

Twee jaar voordat komeet Borisov door het zonnestelsel scheerde, kregen we ook al bezoek van een interstellair object, ‘Oumuamua’ geheten, met compleet andere eigenschappen. ‘Met de huidige telescopen verwacht je ongeveer eens per jaar zo’n ‘bezoeker’ langs te zien komen,’ zegt Hogerheijde. ‘Dat belooft dus nog veel nieuwe ontdekkingen.’

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA bereidt zich er alvast op voor. In 2029 moet de Comet Interceptor gelanceerd worden, die vanuit een soort parkeerbaan meteen achter zo’n nieuwe interstellaire komeet aan kan gaan, voor onderzoek ter plekke.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden