Stefan Penders wint Volkskrant-IISG-scriptieprijs

Dindsdagavond won Stefan Penders (25) de jaarlijkse scriptieprijs van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) en de Volkskrant. Hij won de prijs voor zijn scriptie Imperial waters.Roman river god art in context.

Stefan Penders met zijn prijs Beeld IISG

Penders onderzocht de enorme populariteit van riviergoden op munten en in beelden tijdens het hoogtepunt van het Romeinse Rijk. Hij vroeg zich af hoe de opkomst, bloei en ondergang van dat soort kunstwerken verklaard kan worden en gebruikte daarbij inzichten uit de archeologie en de kunstgeschiedenis die hij combineerde met klassieke teksten.

Hoe is het om de beste geschiedenisscriptie van Nederland te hebben geschreven?
'Ik ben best wel een beetje trots. Ik heb ook al de scriptieprijs van mijn vakgroep gewonnen, blijkbaar staan mensen achter mijn onderzoek. Dat maakt me blij. Maar het allermooist vond ik toch dat mijn begeleider zo enthousiast was. Ik zie een wetenschapper in wording, zei hij. Dat is precies wat ik wil. Hopelijk heeft een stem van vertrouwen van de jury enige invloed als ik mijn promotievoorstel indien. Daar ben ik nu mee bezig.'

Waar gaat je scriptie over?
'Over Romeinse riviergodenkunst in de late eerste eeuw na Christus. Dat klinkt academisch en het is een mentale denkwereld die ver van onze eigen afligt, maar het bleek geweldig: je betreedt een soort fantasiewereld.'

Wat heb je ontdekt?
'Voor de Romeinen was water ongelooflijk belangrijk in drie opzichten. Rivieren en hun overstromingen waren van religieus belang en ze kenden ook helende krachten aan stromend water toe. Verder werden rivieren als mensen gezien. Als generaal, gladiator of juist als vriendelijke weldoener. De Romeinse keizers claimden bijzondere geografische kennis te hebben over rivieren en hun bronnen - dat gaf hen macht.

'Ten derde hingen water en macht in de pre-industriële samenleving sterk samen. De Romeinen bouwden bruggen, legden kanalen aan, aquaducten. Daar verschenen dan de namen van keizers op: kijk, wij bedwingen de natuur. Het was een manier om hun macht te legitimeren.

'Je moet je voorstellen dat volkeren in Noord-Europa honderden jaren met vlotjes of primitieve houten bruggen de rivier over gingen. Toen kwamen de Romeinen langs en verschenen er stenen bruggen. Daarmee zeiden de keizers feitelijk: kijk, wij hebben met onze beschaving de natuur bedwongen. Je ziet ook dat ze rivieren net zo zagen als gevangen barbaren of overwonnen volkeren. Ze bedwongen de rivier en die zou hen voortaan dienen. De rivier zou zorgen voor welvaart, vooruitgang, vruchtbaarheid en handel.'

Waarom is deze ontdekking van belang?
'Mijn onderzoek vormt een inkijkje in de manier hoe de Romeinen naar natuur keken en hoe ze hun macht legitimeerden. Zij hadden een radicaal ander beeld op natuur en beschaving dan wij. Het onderzoek plaatst onze eigen perceptie van natuur ook in perspectief. Ik zal nooit meer neutraal naar een brug kijken.'

Je schreef je scriptie in het Engels. Waarom?
'Het is toch de lingua franca van de academische wereld. Bovendien is Nederlands, hoe mooi ook, een vrij nuchtere taal. Engels heeft iets episch, je kunt grotere woorden gebruiken, dat paste goed bij mijn onderwerp.'

Hoe kwam je eigenlijk op het idee voor je scriptie?
'Het klinkt misschien gek, maar door een poster van de film Pan's Labyrinth. Daar staat een nogal norse faun op afgebeeld. En ik vroeg me ineens af hoe een Romein naar die poster zou hebben gekeken. Dat zette me aan het denken over beelden van faunen, nimfen en natuurgoden. Ik ben gaan lezen en er bleek vrijwel niets over gepubliceerd te zijn.'

Ook genomineerd waren: Tymen Peverelly (UvA) over Nationalisme en de ZOO Antwerpen. Katharina Monteufel (UU) over krankzinningenzorg in Dordrecht in de 17de en 18de eeuw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.