Klopt dit wel? Slaapproblemen

Steeds meer Nederlanders kampen met slaapproblemen – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: Steeds meer Nederlanders kampen met slaapproblemen.

Uit eerder onderzoek van de Hersenstichting bleek dat 10 procent van alle Nederlanders te kort of te lang slaapt. Beeld ANP

Van wie komt de claim?

Bijna een kwart van de Nederlanders van 25 jaar of ouder had in 2018 slaapproblemen. Dat schreef het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vorige week op basis van nieuwe cijfers uit de Gezondheidsenquête. Arbeidsongeschikten melden veruit de meeste slaapproblemen. Maar liefst 58 procent van hen slaapt slecht. Volgens het CBS was dat de opmerkelijkste bevinding.

Veel media besloten het accent te verleggen. ‘Steeds meer Nederlanders kampen met slaapproblemen’, kopte de NOS. En RTL Nieuws had het over ‘een forse toename’ ten opzichte van 2017.

Klopt het?

De geënquêteerden werd gevraagd of ze de afgelopen twee weken wel eens moeite hadden om in slaap te vallen, moeilijk konden doorslapen of te vroeg wakker werden. In 2018 gaf 24 procent daar een bevestigend antwoord op. In 2017, het eerste jaar waarin de Gezondheidsenquête naar slaap informeerde, was dat nog 21 procent. Een toename van drie procentpunt.

‘Dat is een heel klein verschil en statistisch maar net significant’, zegt CBS-onderzoeker Tanja Traag. ‘Bij veel maatschappelijke cijfers zie je fluctuaties en ook al zijn die soms statistisch significant, dat wil nog niet zeggen dat er een doorgaande lijn is. Dat we alsmaar minder goed slapen, durf ik niet te zeggen. We hebben over een langere tijdspanne gegevens nodig.’

Langdurige grootschalige bevolkingsonderzoeken naar de slaap van Nederlanders bestaan nog niet. De Gezondheidsenquête van het CBS vormt een eerste aanzet. Wel heeft de Hersenstichting een paar jaar geleden een verkenning laten doen. Onderzoekers uit Rotterdam en Amsterdam bekeken samen de gegevens van 140 duizend mensen uit 34 bevolkingsonderzoeken van de afgelopen 25 jaar. Tien procent van alle Nederlanders slaapt te kort of te lang (ook niet goed), concludeerden de onderzoekers

De kwaliteit van nachtrust laat ook vaak te wensen over. De Hersenstichting is vooral bezorgd over insomnie (slapeloosheid). Je lijdt hier aan als je minimaal drie keer per week last hebt van de symptomen waar het CBS in de enquête naar vraagt, de problemen minimaal drie maanden aanhouden, je er overdag ook last van hebt en het niet te wijten is aan slaap-belemmerende omstandigheden zoals herrie op straat.

‘Uit de studie voor de Hersenstichting konden we niet opmaken of slaapproblemen en insomnie in Nederland toenemen’, zegt slaaponderzoeker Eus van Someren van het Nederlands Herseninstituut. Hij wijst erop dat veel studies uit het buitenland wel op die trend wijzen. Een Brits onderzoek dat keek naar doktersdiagnoses van insomnie meldt bijna een verdubbeling van 3,1 naar 5,8 procent tussen 1993 en 2007 onder 16- tot 64-jarigen. Noorse onderzoekers zagen tussen 2000 en 2010 insomnia onder volwassenen toenemen van 11.9 tot 15.5 procent. Een Fins bevolkingsonderzoek concludeert dat steeds meer mensen incidenteel slecht slapen, maar dat het aantal diagnoses insomnie in dat land tussen 2007 en 2013 zeer constant is gebleven. Het treft daar bijna 10 procent van de bevolking. Van Someren: ‘Laat ik me voorzichtig uitdrukken. De problemen lijken in ieder geval niet af te nemen.’

We duiken nog even dieper in de cijfers van het CBS. In zowel 2017 als 2018 deden ongeveer 7.200 mensen mee aan de enquête. Het CBS heeft gecorrigeerd voor zaken als sekse, inkomen en migratieachtergrond. De geïnterviewden moesten aangeven of ze een betaalde baan hadden, werkloos waren, vrijwilligerswerk deden, arbeidsongeschikt, gepensioneerd of huisman of –vrouw waren. En nou komt wellicht het meest opmerkelijke aan het hele onderzoek: de (kleine) toename van drie procentpunt is vrijwel helemaal toe te schrijven aan de ‘werklozen’ (stijging van 20 naar 35 procent) en de ‘vrijwilligers’ (toename van 22 naar 32 procent).

We leggen de cijfers voor aan slaaponderzoeker Ysbrand van der Werf van het Amsterdam UMC. ‘Het is wonderlijk hoe juist een bepaalde groep slechter is gaan slapen. Ik waag me niet graag aan speculatie over sociale of maatschappelijke tendensen. Het enige wat ik me kan voorstellen is dat wij, de media en wetenschappers, de laatste jaren steeds meer de nadruk zijn gaan leggen op slechte slaap. Misschien heeft dat tot bewustwording geleid waardoor mensen hun eigen slaapstoornis sneller herkennen. Maar ik heb geen idee waarom dit vooral zijn weerslag zou hebben op de mensen zonder betaald werk.’

CBS-onderzoeker Traag tast ook in het duister. ‘We hebben geen idee. We kunnen daar in de toekomst verder naar kijken.’

Conclusie:

Veel studies wijzen erop dat insomnie een hardnekkig probleem is. Maar er is geen duidelijke aanwijzing dat Nederlanders de afgelopen paar jaar minder goed zijn gaan slapen.

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden