Steeds beter muziek luisteren, ook als het gehoor achteruit gaat

Ook als het gehoor achteruitgaat, kun je nog genieten van muziek. Dat kan de laatste tijd zelfs steeds beter.

Steeds minder hoortoestellen worden voorzien van een spoeltje voor de ontvangst van elektromagnetische signalen. Dit komt doordat zo'n spoeltje relatief veel ruimte inneemt en gebruikers liefst een zo klein mogelijk apparaat willen. Beeld Getty Images/iStockphoto

Wie als slechthorende een klassiek concert bijwoont, wordt meestal getrakteerd op een geluidskwaliteit die stamt uit de tijd dat koningin Wilhelmina de overzeese gebieden toesprak. 'Denk Radio Kootwijk', zegt Gerard van der Ploeg. De 75-jarige liefhebber van klassieke muziek is net als 1,6 miljoen andere Nederlanders slechthorend en verbaast zich al jaren hoe slecht het geluid is dat veel podia de bezoeker met gehoorproblemen bieden.

Terwijl dat niet hoeft. Thuis weet hij ondanks zijn handicap een prima geluid uit de hifi-installatie te halen. Maar zodra Van der Ploeg buiten de deur naar muziek luistert, daalt de kwaliteit naar niveau kerkomroep. De reden: muziekpodia gebruiken dezelfde technologie als de dorpskerk: een ringleiding of een draadloos zendersysteem, waarbij de ontvanger een lus heeft die om de hals gedragen wordt.

Zo'n systeem is bedoeld voor spraak en prima geschikt om meneer pastoor goed te kunnen verstaan. Maar het is niet in staat de nuances van Tsjajkovski's zesde goed weer te geven. Hoge en lage frequenties worden afgekapt, het geluid is mono en als de lusdrager zijn hoofd beweegt, schommelt het volume. Niet bepaald ideale voorwaarden voor een meeslepende luisterervaring.

Infrarood

Er zijn alternatieve systemen, zoals infraroodstralers, maar die kennen hun eigen tekortkomingen, zegt Alfons Hutschemaekers, als coördinator evenemententechniek bij het Amsterdamse Concertgebouw verantwoordelijk voor de audio-ervaring van bezoekers. 'Je moet direct zicht hebben op de stralers, anders wordt het signaal geblokkeerd', schetst hij. 'Dus als er iemand met een Beatrixkapsel voor je zit, of er staat een pilaar in de weg, heb je al snel een probleem.'

Ouderwets gedoe dus. Het Concertgebouw maakte gebruik van infrarood en wilde enkele jaren geleden een beter systeem voor de doelgroep, die immers veelal wat ouder is en relatief veel dragers van hoortoestellen kent. Stand verplicht, dus Hutschemaekers ging op zoek naar iets beters.

Een test met een nieuw systeem leidde niet tot grote verbetering. 'Toen bedachten we: waarom gebruiken we niet de ontvangers die de muzikanten zelf ook hebben?', zegt hij. Popmuzikanten hebben een ontvangertje en een oortje, waarmee ze de rest van de band kunnen horen. De muziek wordt door twee microfoons in het plafond opgevangen, waarna het signaal via een antenne naast een van de grote kroonluchters aan het plafond wordt verspreid. Het resultaat is audio van hoge kwaliteit, zonder vertragingen, dat ongestoord hoge kapsels doorklieft en door een oneindig aantal ontvangers kan worden doorgegeven aan de luisteraars in de zaal.

Bezoekers kunnen bij de garderobe een ontvanger lenen, plus inductieve oorhangertjes. Dit is een soort koptelefoon voor hoortoestellen, waarbij het audiosignaal uit de ontvanger wordt omgezet in een elektromagnetisch veld, dat door het hoortoestel weer wordt omgezet in een geluidssignaal. Het resultaat: hogere geluidskwaliteit, stereo en ongevoeliger voor verstoringen door bewegingen, omdat de hangertjes om de oren hangen, dicht bij het hoortoestel, en de linkerspoel de rechter niet kan beïnvloeden.

Van iel en mono tot vol en stereo

Beter horen: de voor- en nadelen van diverse systemen

Inductieve halslus
Een lus om de hals met elektromagnetische spoelen zendt het signaal naar het hoortoestel met een zogenoemde T-stand. Voordeel: veel gebruikt. Nadeel: mono, beperkter frequentiebereik, hoofdbewegingen leiden tot volumeschommelingen en andere storingen. Audicien moet hoortoestel inregelen voor optimale doorgifte van het elektromagnetisch signaal.

Inductieve oorhaakjes
Zelfde systeem als halslus, maar dan met twee spoeltjes die om de oren worden gehangen. Voordeel: stereo, ongevoelig voor hoofdbewegingen. Nadeel: beperkter frequentiebereik.

Streamer
Zendt signaal vanaf de bron (stereo-installatie, televisie of draagbaar radio-ontvangertje) naar het hoortoestel. Voordeel: beter frequentiebereik. Nadeel: hoger stroomverbruik, extra apparaat in de schakel, lang niet alle streamers zijn stereo.

Direct Audio Input
Kabeltje vanaf de audiobron dat via een schoentje aan het hoortoestel wordt geklikt. Voordeel: hoogste geluidskwaliteit, stereo, geen extra stroomverbruik, goedkoop. Nadeel: vergt iets meer handigheid van de gebruiker.

Omschakeling

'In principe bereik je hiermee hifi, want we gebruiken fm-zenders, net als Hilversum', zegt Hutschemaekers. Bezoekers met beperkte gehoorproblemen kunnen een koptelefoon in de ontvanger inpluggen en krijgen zo de hoogst mogelijke audiokwaliteit. Van der Ploeg, ook een frequent bezoeker, heeft een derde weg: hij maakt gebruikt van de zogenoemde Direct Audio Input, waarbij een kabeltje rechtstreeks op het hoortoestel wordt aangesloten.

Bij de omschakeling naar de radiozenders stuitte Hutschemaekers nog op een onverwacht probleem, vertelt hij. Het kwam van een kleine testzender bij de garderobe. Dit zendertje speelt constant een pianoriedeltje, zodat bezoekers hun apparatuur kunnen testen voor ze de zaal in gaan. Maar het vermogen van deze zender bleek iets te groot en als medewerkers vergaten de foyerzender uit te schakelen, kregen bezoekers op de eerste rijen het riedeltje te horen, in plaats van het concert, grinnikt Hutschemaekers. Nu zit er een soort kookwekker op de testzender, waardoor die na een tijdje automatisch uitschakelt.

De oplossing met radiozenders van het Concertgebouw is eenvoudig, maar mogelijk niet toekomstbestendig. Steeds minder hoortoestellen worden voorzien van een spoeltje voor de ontvangst van elektromagnetische signalen. Dit komt doordat zo'n spoeltje relatief veel ruimte inneemt en gebruikers liefst een zo klein mogelijk apparaat willen. Ook willen ze hun toestel graag via bluetooth aan hun smartphone kunnen koppelen. Fabrikanten vervangen de spoel daardoor steeds vaker door een bluetoothmodule.

Nu de smartphone een tussenstation wordt voor gehoortoestellen, zullen concertzalen in de toekomst mogelijk moeten overschakelen op wifi om het audiosignaal bij de bezoeker te krijgen.Onder meer Sennheiser gebruikt wifi om geluid in theater of bioscoop bij de gebruiker te krijgen. Een voordeel van dit MobileConnectsysteem is dat gebruikers het inkomende geluidssignaal naar eigen smaak kunnen bijregelen met hun eigen app, zegt Jörn Erkau van Sennheiser. Ook is het systeem discreet: bezoekers hoeven niet langer langs een balie voor een ontvanger, zegt hij. Nadat de gebruiker heeft ingelogd, ontvangt hij geluid in cd-kwaliteit, dat vervolgens via bluetooth, kabel of T-lus naar het hoortoestel gaat.

Smartphone als tussenstation

Wifi is de toekomst, denken de meeste betrokkenen, al kent dit systeem zijn eigen nadelen, zoals een kleine vertraging. Deze vertraging schommelt tussen de 40 en 100 milliseconden. Bij 100 milliseconden kan een klein verschil ontstaan tussen wat de luisteraar ziet en hoort: het geluid arriveert iets later dan het moment waarop de paukenist zijn trom roert. 'Al heb je een vergelijkbare vertraging als je achter in de zaal zit', zegt Van der Ploeg. 'Gewoon' geluid doet er ongeveer even lang over om die afstand te overbruggen. Veel meer dan 100 milliseconden mag het niet worden. Het vergt kennis van zaken om de apparatuur hieraan te laten voldoen als veel mensen in de zaal van wifi gebruik maken.

De smartphone als tussenstation heeft voordelen, omdat bluetooth het ook mogelijk maakt om bijvoorbeeld Spotifymuziek naar het hoortoestel te streamen. Maar, zegt van der Ploeg, lang niet alle fabrikanten hebben die technologie in de vingers en schakelen soms terug naar een monosignaal om de verbinding stabiel te houden. 'Dan word je teruggeworpen naar de jaren vijftig.' Bijkomend probleem, zegt Van der Ploeg, die spreekt uit eigen ervaring, is dat lang niet alle audiciens op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen en al snel teruggrijpen op wat ze kennen: het gebruik van de T-spoel met zijn belabberde kerksound.

Van der Ploeg blijft voorlopig nog even vasthouden aan het kabeltje van zijn Direct Audio Input. Vanwege de hoge geluidskwaliteit, maar ook omdat een kabeltje geen extra stroom vergt van het hoortoestel. Want een toestel dat midden in een concert uitvalt omdat de batterij of accu leeg is; dat is pas echt onverdragelijk.

De hoofdtelefoon

Veel koptelefoons zijn goed, maar sommige zijn beter.

Een 'gewone' koptelefoon levert gebruikers met beperkte gehoorschade de beste luisterervaring, omdat het frequentiebereik groot is. Nadeel is dat frequenties die de drager minder goed kan horen, niet zomaar versterkt kunnen worden.

Een uitzondering is de Zik III van Parrot, in combinatie met de Pyour Audio app. Deze app neemt eerst een hoortest af voor beide oren, waarna de digitale signaalprocessor van de hoofdtelefoon zo wordt ingesteld dat hij corrigeert voor de minder goed hoorbare frequenties.

Mijn slechthorende vader heeft de hoofdtelefoon geprobeerd en is verrast. 'Ik heb in jaren niet zulk goed geluid gehoord', zegt hij. Zo kan hij nu beter de locatie bepalen van de diverse instrumenten in het orkest en is het geluid met de Parrot en de Pyour Audio app (samen te koop voor 389 euro) sprankelender.

Koptelefoons als deze zijn niet voor iedere slechthorende geschikt. Hoortoestellen kunnen deelfrequenties met 110 tot 115 decibel versterken, wat buiten het bereik van de meeste koptelefoons ligt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.