Interview Hans Clevers

Stamcelbioloog Clevers is bezig met het kweken van een minilong: ‘Die miniluchtpijp ziet er prachtig uit. Je ziet het slijm ronddraaien’

Stamcelbioloog Hans Clevers probeert minilongen te kweken, met als doel de chronische longziekte COPD te bestrijden. De luchtpijp lukt al aardig, nu nog de longblaasjes. In een minilong wil hij uitzoeken ‘wat de perfecte cocktail is om de stamcellen hard te laten groeien, vergelijkbaar met epo voor een wielrenner’.

Beeld Jiri Büller

Negen jaar geleden kweekte hij als eerste wetenschapper ter wereld een minidarm, gevolgd door een minimaag, een minilever en meer organen op microformaat. Nu gaat stamcelbioloog en hoogleraar Hans Clevers zich samen met buitenlandse collega’s zetten aan de kweek van een nieuw menselijk orgaan in een bakje: een minilong. Die miniatuur orgaantjes zijn van groot belang bij medisch onderzoek of voor studies naar het effect van geneesmiddelen.

De minilong moet de sleutel worden in de zoektocht naar de oorzaak van de ernstige en chronische longziekte COPD. Samen met Amerikaanse en Britse longwetenschappers wil Clevers achterhalen of het mogelijk is om beschadigd longweefsel te herstellen. Het internationale wetenschappelijke consortium is een initiatief van het Longfonds, dat door een grote nalatenschap de inzet van acht topwetenschappers kan betalen. Er is de komende jaren nog ruim 5 miljoen euro voor nodig.

Bij patiënten met COPD ontstaan ontstekingen in de longen en gaan steeds meer longblaasjes kapot. De ziekte wordt veroorzaakt door ongezonde lucht. Patiënten raken kortademig en zijn snel moe. Medicijnen kunnen ontstekingen bestrijden en de luchtwegen tijdelijk wijder maken, maar niet de voortschrijdende beschadigingen tegengaan. Veel patiënten hebben op den duur zuurstof nodig. Nederland telt 600 duizend patiënten en dat aantal neemt toe. Jaarlijks overlijden hier 6.500 patiënten aan de ziekte. Wereldgezondheidsorganisatie WHO voorspelt dat de ziekte over ruim tien jaar de derde doodsoorzaak zal zijn.

Hoe ver zijn jullie met de minilong?

‘Een long bestaat uit twee componenten: een luchtpijp met trilharen die stofdeeltjes die naar binnenkomen omhoog bezemen, en als tweede de longblaasjes, kleine zakjes met een doorlaatbare wand. We zijn er al in geslaagd om uit stamcellen een miniluchtpijp te kweken. Die ziet er prachtig uit, compleet met trilharen die bewegen. Je ziet het slijm ronddraaien. Een Amerikaanse collega is nu bezig om longblaasjes te kweken. Bij elkaar moet die gekweekte long in een schaaltje – net als de andere organoïden die we hebben gemaakt – de belangrijkste eigenschappen hebben van een echte menselijke long.’

Normaal gesproken wordt beschadigd weefsel hersteld door stamcellen, maar in kapotte longen lukt dat niet. Wat zou er aan de hand kunnen zijn?

‘We denken aan twee oorzaken. Het kan zijn dat de stamcellen uitgeput zijn geraakt doordat ze lange tijd continu beschadigingen hebben moeten repareren. Het is ook mogelijk dat de stamcellen niet meer genoeg worden ondersteund door de omgeving, dat de niches waar ze in ontstaan niet meer voldoende groeifactoren bevatten. Straks kunnen we in het schaaltje automatisch zien wat de stamcellen nog kunnen, of ze echt aan het einde van hun Latijn zijn.’

Als jullie straks weten waarom herstel van het longweefsel uitblijft, wat is dan de volgende stap?

‘In een chronisch beschadigde long kun je niet veel meer betekenen maar als we er op tijd bij zijn, is het misschien effectief om stamcellen te gaan transplanteren. Je kunt dan denken aan gezonde stamcellen van een donor maar ook aan de stamcellen van de patiënt zelf, die in een kweekbakje worden opgelapt. Een alternatief kan zijn om de patiënt groeifactoren voor stamcellen toe te dienen, zodat de longstamcellen ter plekke kunnen worden gerevitaliseerd. In een organoïd kunnen we uitzoeken wat de perfecte cocktail is om de stamcellen hard te laten groeien, vergelijkbaar met epo voor een wielrenner. We kunnen in ons lab de minilong naast alle andere mini-organen leggen die we hier hebben gekweekt en zo uitzoeken welke groeimiddelen wél de long maar niet de andere organen beïnvloeden. Het is onmogelijk om dat in een echte long te bestuderen. Ons streven is om daar over vijf jaar een antwoord op te hebben. Dan hebben we in feite een geneesmiddel op de tekentafel. Dat moet vervolgens worden getest bij patiënten.’

Hoe transplanteer je die stamcellen dan? Met een operatie?

‘Nee, ik denk aan vernevelen. Onderzoekers hebben muizen met zwaar beschadigde longen stamcellen laten inhaleren. Na verloop van tijd herstelden bij die dieren alle longfuncties zich, fascinerend om te zien. We zijn daar nog ver vandaan maar als ons dat bij mensen lukt, ligt genezing in het verschiet.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.