Staatssteun voor NIP-test 'onwettig', Belgisch bedrijf klaagt Nederland aan

Een Belgisch bedrijf klaagt de Nederlandse staat aan wegens ongeoorloofde staatssteun bij het subsidiëren van de zogeheten NIP-test voor zwangere vrouwen. Dankzij 26 miljoen euro subsidie voor de acht academische ziekenhuizen in Nederland kost die test vanaf zaterdag in Nederland 175 euro. Dat is concurrentievervalsing, meent Patrick Willems van het Antwerpse Gendia, dat de laatste vier jaar 21 duizend Nederlandse vrouwen testte à 590 euro.

Nadia Dijkstra is nu zwanger van een tweede kind. Ze is in beide gevallen voor NIPT naar Belgie geweest. Over de tweede is nog geen uitslag. Beeld Cigdem Yuksel

Met een 'Niet-Invasieve Prenatale Test' (NIPT) kunnen vrouwen hun vrucht via bloedonderzoek laten controleren op de syndromen van Down, Patau of Edwards. De in 2011 in de VS geïntroduceerde NIPT geldt als betrouwbaarder dan de huidige combinatietest, die aan de hand van bloedonderzoek, de leeftijd van de moeder en de dikte van de nekplooi van de baby de kans op afwijkingen berekent.

Tot nu toe konden vrouwen in Nederland alleen een NIPT laten doen als er een verhoogde kans op een van de syndromen uit de combinatietest kwam. In België werd de test al wel afgenomen, reden waarom de laatste jaren duizenden Nederlandse vrouwen afreisden naar Antwerpen of Brussel. NIPT's grote voordeel is dat de test geen miskraam kan veroorzaken, in tegenstelling tot invasieve testen als de vruchtwaterpunctie of vlokkentest. Alleen bij een ongunstige NIPT-uitslag is een vlokkentest of vruchtwaterpunctie alsnog nodig om zekerheid te krijgen.

Subsidie

Minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) trekt 26 miljoen euro subsidie uit voor een 'NIPT-consortium' van acht universitaire medische centra. Op meer dan honderd locaties kunnen vrouwen vanaf 1 april bloed laten prikken, waarna de labs van het Maastricht UMC, Erasmus MC in Rotterdam en Vumc in Amsterdam de NIPT uitvoeren.

Andere aanbieders van de NIPT, zoals Gendia, zijn uitgesloten van de subsidieregeling. Wrang, vindt Willems, temeer omdat de Amerikaanse NIPT waarvan Gendia gebruikmaakt wereldwijd al meer dan een miljoen keer is uitgevoerd, terwijl de nu met staatssteun aangeboden test van de umc's zijn waarde nog moet bewijzen.

NIPT kan geen miskraam veroorzaken, in tegenstelling tot invasieve testen als de vruchtwaterpunctie of vlokkentest. Beeld thinkstock

Gendia zag de Hollandse klandizie afgelopen weken snel teruglopen omdat zwangere vrouwen hun NIPT uitstellen tot 1 april. 'Normaal zitten we op 100 à 120 klanten per week via onze tweehonderd priklocaties in Nederland, vorige maand waren het er nog maar 45', zegt Willems. Het Antwerpse bedrijf voert op 5 april een kort geding tegen de staat om de subsidieregeling te laten staken totdat de Europese Commissie zich erover heeft gebogen. 'Gelijke monniken, gelijke kappen', vindt Willems: hij wil dat Gendia ook subsidie krijgt om de NIPT goedkoper te kunnen aanbieden.

Marktfalen

Hoogleraar Europees recht Bart Hessel (Universiteit Utrecht) geeft Gendia een goede kans het kort geding te winnen. De staat verdedigt de subsidies met het argument dat de goedkope NIPT's een 'dienst van algemeen economisch belang' zouden zijn, waardoor ze niet onder het Europese verbod op staatssteun vallen. 'Dat is een truc die overheden vaker gebruiken om aan de staatsregels te ontsnappen. In dit geval lijkt me dat volstrekt verkeerd: er moet sprake zijn van marktfalen, en dat is hier niet aan de orde.'

Bij marktfalen gaat het bijvoorbeeld om onrendabele buslijnen in dunbevolkte streken. Maar getuige Gendia's grote Nederlandse clièntele gaat die vlieger niet op, betoogt ook Willems.

Minister Schippers wil net als het NIPT-consortium geen commentaar geven omdat de zaak onder de rechter is.

Wat gebeurt er als NIPT-test een afwijking aan het licht brengt?

Vanaf 1 april kunnen alle zwangere vrouwen in Nederland bloedonderzoek laten doen om te ontdekken of hun ongeboren kind bijvoorbeeld het syndroom van Down heeft. Zes vragen over NIPT. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden