Wetenschap Zonnepanelen in de bergen

Staan de Alpen straks vol zonnepanelen?

Berggebieden blijken bij uitstek geschikt voor het opwekken van zonne-energie, volgens een Zwitserse studie. Kunnen skiërs straks rijen zonnepanelen naast de piste verwachten?

In de bergen kan de instraling van de zon tientallen procenten hoger zijn dan in de lager gelegen gebieden van hun land, berekenden de Zwitsers. Beeld Getty

Het geklingel van koebellen in rustieke weitjes. Gletsjers die vanaf ruwe toppen naar beneden kronkelen. Een overdaad aan skiliften. Het zijn karakteristieke beelden voor de Alpen. Binnenkort kan daar een nieuw beeld bijkomen: besneeuwde hellingen, bespikkeld met zonnepanelen.

Want berggebieden zijn bij uitstek geschikt voor het opwekken van zonne-energie, schrijven Zwitserse onderzoekers in wetenschappelijk vakblad PNAS. Hoog in de bergen laat je heel wat hinderlijke wolken en mistbanken onder je. De atmosfeer is er dunner, zodat er meer zon doorkomt, bovendien kaatst de sneeuw ook nog eens extra licht op de panelen.

Al met al kan de instraling van de zon tientallen procenten hoger zijn dan in de lager gelegen gebieden van hun land, berekenden de Zwitsers. Daar komt nog eens bij dat zonnepanelen beter functioneren bij lage temperaturen.

Goede resultaten, ook in de winter

Ze ontdekten bovendien dat zonnepanelen het in de bergen 's winters opvallend goed doen, mits ze relatief rechtop staan omdat de zon in de winter lager aan de hemel staat. Hierdoor verdelen bergpanelen de stroomopbrengst beter tussen zomer en winter. Nuttig, want het verschil in productie tussen de seizoenen is een groot nadeel van zonne-energie.

De bergen als bron van zonne-energie, die tot in de verre omtrek de lichten brandend houden. Het is een nog relatief weinig bestudeerde variant van centrale opwekking. Daarbij wordt zonne-energie op gunstige locaties opgewekt en van daaruit naar de bewoonde wereld getransporteerd. Zoals het idee om drijvende zonneparken op zee te bouwen, vanwege het positieve effect van de koelte van het water. Of om de immer zonnige Sahara vol te zetten met panelen, om de opgewekte elektriciteit naar Europa te vervoeren. Slalommen steenbokken straks door rijen zonnepanelen?

Wilfried van Sark, hoogleraar zonne-energie van de Universiteit Utrecht, heeft nog de nodige twijfels. Om te beginnen beklim je iets makkelijker het dak van een woning dan de helling van een Zwitserse Alp. Op zulke onherbergzame plekken bouwen gaat volgens hem onherroepelijk in de kosten lopen. ‘Denk alleen al aan alle bouwmaterialen die ze moeten meesjouwen.’

Dan zijn er nog lange stroomkabels nodig om de energie naar dorpen en steden te brengen. Of de elektriciteit moet worden opgeslagen en vervoerd als waterstof, al is dit nog toekomstmuziek. ‘Dat allemaal aanleggen en onderhouden is niet alleen duur, bij elke vorm van transport gaat een deel van de opbrengst verloren’, aldus Van Sark. 

Verschil van dag en nacht

‘Dit plan met de Alpen helpt wel om het gat tussen zomer en winter te verkleinen, maar biedt geen oplossing voor het productieverschil tussen dag en nacht’, voegt Roel Loonen toe, die aan de TU Eindhoven duurzame energieproductie in de bebouwde omgeving onderzoekt. ‘Dat probleem kun je juist oplossen als je zonne-energie lokaal opwekt en huizen accu’s krijgen om elektriciteit in op te slaan.’

Het gaat Annelen Kahl van de Technische Universiteit van Lausanne, eerste auteur van de studie, er vooral om dat de potentie van de Alpen als zonnebron is aangetoond. ‘De vraag wat economisch haalbaar is en hoe het zit met de acceptatie van de bevolking is de volgende stap.’

Wel wijst ze er vast op dat zonnepanelen lang niet de eerste bouwsels in de Alpen zijn. Er liggen goede wegen en de aanleg van grote skiresorts en waterkrachtcentrales was klaarblijkelijk ook geen probleem. Vanwege al die waterkrachtcentrales is er volgens haar bovendien al een goede aansluiting op het stroomnet.

De Zwitsers hebben ondertussen een testlocatie opgetuigd, nabij de stad Davos. Een rij zonnepanelen, geplaatst onder verschillende hoeken, staat hier blootgesteld aan kou en sneeuwstormen. Om te zien hoe ze zich houden, hoog in de Alpen. En of de sneeuw van de steil opgestelde panelen glijdt, zoals Kahl en haar collega’s verwachten. De eerste resultaten zijn veelbelovend, zegt ze. Ook onderzoeken naar de houding van de lokale bevolking en de economische haalbaarheid zijn van start gegaan.

De testlocatie nabij Davos, in de Zwitserse Alpen. Beeld Annelen Kahl

Dat er straks Nederlandse lampen branden op Alpenstroom vindt ze zelf overigens niet erg waarschijnlijk. ‘De Zwitserse overheid wil af van kernenergie. Om de helft van onze kerncentrales te vervangen hebben we ongeveer 45 vierkante kilometer aan zonnepanelen in de Alpen nodig. Dat is al een behoorlijke oppervlakte. Maar de totale oppervlakte waarop je zonnepanelen neer kunt zetten, is nu nog speculeren.’

Ook met 45 vierkante kilometer kun je de Matterhorn al aardig ontsieren. Zullen al die zonnepanelen geen toeristen wegjagen? ‘Het ligt voor de hand om vooral panelen te plaatsen in gebieden waar al infrastructuur aanwezig is’, zegt de Zwitserse. ‘Gebieden hoger dan 2.500 meter hebben we al buiten de analyse gehouden.’ Gletsjers zijn ook geen realistische locatie. ‘Dat zou een logistieke nachtmerrie worden, aangezien gletsjers vloeien.’

Hoe bewoners van de Alpen zullen reageren op een helling vol donkere zonneplaten, is afwachten. Kahl: ‘Maar bedenk wel: we willen én schone energiebronnen én stoppen met kernenergie. Dan moet je op zoek naar alternatieven. Als dan blijkt dat zonnepanelen in de bergen een goed alternatief is, vind ik dit het overwegen waard.’

Meer over zonne-energie

Hoe voeren we de groene revolutie op? Met energie uit Saharazon en Noordzeewind.

In een Sahara vol zonnepanelen en windmolens valt meer regen, waarvan het lokale leven profiteert, berekenden onderzoekers.

Fabrikanten werken aan zonnepanelen in allerlei kleuren en vormen, als alternatief voor die saaie blauwe en zwarte platen. Tot het Melkmeisje van Vermeer aan toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden