nieuws

Sporen van enorm Romeins fort ontdekt in Velsen

Historici zijn opgetogen over de vondst van sporen van een groot Romeins legerkamp bij Velsen. Het bewijst dat het gebied van groot belang was voor de Romeinen, die zich niet vaak ten noorden van de Rijn waagden.

Artist impression van een Romeins legerkamp voor enkele honderden soldaten bij Velsen. Het castra Flevum was nog vele malen groter en kon duizenden soldaten herbergen. Beeld Graham Summer
Artist impression van een Romeins legerkamp voor enkele honderden soldaten bij Velsen. Het castra Flevum was nog vele malen groter en kon duizenden soldaten herbergen.Beeld Graham Summer

Wie op de Velsertunnel af rijdt, zal er niet bij stilstaan, maar ooit lag hier een enorm Romeins legerkamp. Uit nieuw onderzoek naar oude opgravingen blijkt dat het gaat om een heus castra, dat duizenden soldaten kon herbergen. Daarmee is Castra Flevum – Latijn voor Velsen – het noordelijkste Romeinse legerfort van dit type in continentaal Europa. De Romeinen bouwden zulke grote kampen alleen wanneer ze er met meerdere legioenen tegelijk op uit trokken of op plekken die de legerleiding strategisch cruciaal achtte.

Het was al bekend dat de Romeinen in de omgeving van Velsen kleinere forten bouwden. In zo’n castellum bivakkeerden enkele honderden soldaten. Dat er in het huidige Velsen een veel groter legerkamp was, blijkt uit de vondst van een V-vormige gracht, met in de punt van de V een rechte geul. ‘Een echte enkelbreker voor indringers’, aldus Arjen Bosman, die in opdracht van onderzoeksfinancier NWO en de provincie Noord-Holland het archeologisch onderzoek uitvoerde. ‘Als tegenstanders erin vielen, was het bijzonder lastig voor ze om er weer uit te komen.’ De verdedigingsgrachten vormen samen met de oever een terrein waar een castra in past.

null Beeld

Bosman: ‘Archeologen vonden in het nabijgelegen water eerder al opvallend veel fragmenten van Romeinse helmen, speerpunten, zwaardschedes en dolken. Dat valt nu ineens op zijn plaats.’ De nieuwe ontdekkingen worden binnenkort gepubliceerd in een reeks van archeologiemuseum Huis van Hilde in Castricum.

Saskia Stevens, expert Romeinse geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, kijkt uit naar die publicatie. ‘Heel bijzonder, zo’n vondst ten noorden van de limes.’ De limes is de noordelijke grens van het Romeinse Rijk, die tweeduizend jaar geleden dwars door Nederland langs de Rijn liep. ‘Het beeld van de vroege Romeinse periode in Nederland wordt zo steeds completer.’

Ook Romeinenkenner Jona Lendering is enthousiast. ‘We wisten al dat dit gebied belangrijk was voor de Romeinen, maar nu zien we nog scherper hóé belangrijk.’

Velsen was voor de Romeinen een korte uitstap ten noorden van de Rijn, in de periode 39 tot 47 na Christus. Doel was uitbreiding van het Romeinse Rijk en het onderwerpen van de Chauken, een Germaanse stam. Bosman: ‘Een grote militaire macht op die plek moest ook zorgen voor rust op de flanken van het Romeinse Rijk, terwijl de keizers ondertussen druk bezig waren met de invasie van Engeland. Die invasie is gelukt, het onderwerpen van de Chauken uiteindelijk niet.’

De Romeinse soldaten bouwden zelf hun forten, daar kwam geen lokale aannemer aan te pas. Naast militaire oefeningen deden ze onderhoud aan schepen, wapens en uitrusting. Te eten en drinken was er voldoende. Veel producten werden meegenomen of via de militaire logistieke lijnen geïmporteerd uit zuidelijke streken, zoals olijfolie uit Zuid-Spanje, wijn uit Zuid-Frankrijk en aardewerk uit het Rijnland.

Munt van keizer Caligula, gevonden te Velsen. Beeld Arjen Bosman
Munt van keizer Caligula, gevonden te Velsen.Beeld Arjen Bosman

In 47 na Christus kregen de troepen in Velsen een keizerlijk bevel om zich terug te trekken achter de Rijn. Ook daar verloren de Romeinen uiteindelijk in de loop der eeuwen de macht, waarna ze zich terugtrokken achter de Alpen. In 476 werd de laatste West-Romeinse keizer afgezet door Odoaker, aanvoerder van de Germaanse huurlingen in het Romeinse leger. Het symbolisch einde van een rijk dat ooit het gehele Middellandse Zeegebied omvatte, een groot deel van het Midden-Oosten, de Balkan en West-Europa.

De vondsten bij Velsen kennen een lange geschiedenis die begon in 1945. Scholieren vonden toen in een Duitse antitankgracht allerlei scherven, waarna onderzoek aantoonde dat die van de Romeinse oorsprong waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden