reportageruimtelandbouw

Sperzieboontjes telen op ‘Marsgrond’: daar kunnen we op aarde nog wat van leren

Onderzoeker Wieger Wamelink met z'n bonenplantjes op marsgrond, maangrond en gewone aarde.Beeld Marcel van den Bergh

Voedsel verschepen tussen de aarde en Mars, daar is geen beginnen aan. Toch moeten Marskolonisten iets eten. Onderzoeker Wieger Warmelink experimenteert daarom met nagemaakte Marsgrond en urine. ‘Op Mars ben je gedwongen circulair te werken. Niets mag verloren gaan.’

Uiterlijk is er niets speciaals aan de sperzieboontjes in de plantenkas van onderzoeker Wieger Wamelink. Ze zijn net zo lang, dun en groen als de exemplaren in het schap van de groenteboer. Toch zijn deze boontjes bijzonder: ze zijn geteeld op nagemaakte Marsgrond en bemest met menselijke urine.

Wamelink is ecoloog en exobioloog (ruimtelandbouwer) aan Wageningen Universiteit (WUR). Hij houdt zich onder andere bezig met onderzoek naar de mogelijkheden van landbouw op Mars. Ruimtevaarders als Tesla-miljonair Elon Musk en het Nederlandse project Mars One werken al jaren aan plannen om de rode planeet te koloniseren.

Marskolonisten zullen ook moeten eten en hun voedsel zal ter plekke verbouwd moeten worden, want eten meeslepen in een ruimteschip is duur en kostbaar. Dat dat mogelijk is, bewees Wamelink vier jaar geleden toen hij een diner serveerde van groenten geteeld op (nagemaakte) Marsgrond.

Mensenplas

Voor zijn nieuwe project bewerkte Wamelink Marsgrond met struviet, een korrelige meststof die wordt gewonnen uit mensenplas. Het idee is dat astronauten hun urine opsparen en daarmee de Marsbodem verrijken.

De resultaten zijn boven verwachting, zegt Wamelink. De planten op grond met struviet zijn twee tot drie keer zo hoog als de plantjes zonder. Nog niet alle bonen zijn geplukt, maar nu al is duidelijk dat de oogst met struviet vele malen hoger is. ‘Spectaculair’, vindt Wamelink. ‘Het werkt echt.’

Marsgrond, maangrond en gewone aarde. Beeld Marcel van den Bergh

Struviet bevat vooral fosfaat, een belangrijke groeibevorderaar en een essentieel onderdeel van kunstmest. Fosfaat is een eindige grondstof die gewonnen wordt in mijnen waarvan het overgrote deel in een paar landen ligt: Marokko, China en de VS. Ooit raakt die voorraad raakt op, dus zullen we in de toekomst fosfaat moeten recyclen.

Waterschappen

Maar zo snel gaat het recyclen nog niet. Geïnspireerd door de kringloopgedachte gingen waterschappen jaren geleden al enthousiast aan de slag om fosfaat in de vorm van struviet terug te winnen uit rioolslib en gingen ze in de weer met urine-inzamelprojecten op festivals en evenementen.

In potentie kan zo jaarlijks 5.500 ton fosfaat worden teruggewonnen, zegt Cora Uijterlinde van Stowa, het kenniscentrum van de waterschappen. Dat is bijna evenveel als Nederlandse boeren jaarlijks in kunstmest op hun land strooien.

Een bonenplantje in de proeftuin van Wamelink.Beeld Marcel van den Bergh

Volgens de Meststoffenwet mag struviet op landbouwgrond worden toegepast. Maar om in kunstmest te worden verwerkt heeft struviet een zogenaamde ‘einde-afvalstatus’ nodig. Die procedure loopt nog, vooral vanwege bureaucratische redenen, aldus Uijterlinde. ‘Er zijn nog geen goede kaders om circulaire grondstoffen als struviet te beoordelen.’ Het laatste nieuws is dat struviet ook onderzocht moet worden op pfas, veelgebruikte chemicaliën die zich kunnen ophopen in het menselijk lichaam.

Aangekoekt

Dat is een tegenslag voor de waterschappen. Een aantal van hen wint nog wel struviet, vooral omdat het spul aankoekt in leidingen. Maar door de onduidelijkheid over de status verloopt de afzet verre van optimaal, zegt Ronny Theune van AquaMinerals dat het struviet van de waterschappen op de markt brengt. ‘Wij kunnen drie keer meer produceren dan wij verkopen.’ SaNiPhos, een bedrijf dat de ingezamelde urine verwerkte tot struviet, is er zelfs helemaal mee gestopt.

Ondertussen spoelen we waardevolle grondstof door het toilet, zegt Wamelink. Die luxe hebben toekomstige Marsbewoners niet. ‘Op Mars ben je gedwongen circulair te werken. Niets mag verloren gaan. Anders houdt het op. Uiteindelijk zullen we daar op aarde ook een keer tegen aanlopen.’ Echt nieuw is dat trouwens niet, benadrukt hij: ‘Mijn opa uit Winterswijk strooide vroeger al de inhoud van de gierkelder over het land waarop hij groenten verbouwde.’

Een maaltje van Mars gaat er wel in

Een verblijf op Mars zal wel niet zo snel een culinair avontuur worden, maar aan aardse groenten hoeft het niet te ontbreken. Dat was in Wageningen te proeven.

Uw poep en plas eindigen uiteindelijk weer op het land

Fosfaat is een ‘supermest’ én schaars, terwijl onze uitwerpselen er vol mee zitten. Het Amsterdamse waterbedrijf recyclet de cruciale stof uit het riool, zodat het terug het land op kan - net als vroeger. Lees het artikel.

Video: Home made kunstmest

Onze poep en plas zit vol met fosfaat, de belangrijkste grondstof voor kunstmest. Omdat de wereldwijde voorraad opraakt, moeten we fosfaat gaan winnen uit onze uitwerpselen. Elfie Tromp probeert het in de keuken, en kijkt hoe op grote schaal fosfaat uit poep en plas wordt gefilterd bij de rioolzuivering in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden