Wild idee

Spelen kankercellen gezonde cellen tegen elkaar uit voor eigen gewin?

De wetenschap barst van wilde ideeën die nog onbewezen zijn. Maar hoe overtuigend zijn ze? Deze week: kankercellen spelen gezonde cellen tegen elkaar uit voor eigen win.

null Beeld Olivier Heiligers
Beeld Olivier Heiligers

Wat is het idee?

Een kankercel is veel meer dan die ene dwarsligger die niet meer stopt met delen en gaat woekeren. Daar hoort een extra perspectief bij, stelt een nieuwe theorie van Athena Aktipis, onderzoeker aan de Universiteit van Arizona. Het lichaam, schrijft ze in wetenschapsblad The Royal Society B, is in feite een verzameling egoïstische cellen die ietwat nukkig samenwerken om te overleven: zo gaat dat met evolutie. Maar evolutiewetten dicteren ook dat elke samenwerking kwetsbaar is voor valsspelers die de regels naar hun hand zetten.

En kankercellen zijn valsspelers pur sang, zegt Aktipis. Ze doen zich hulpbehoevend voor en krijgen zo van nietsvermoedende cellen allerlei extraatjes cadeau: een oneindige voorraad zuurstofrijke bloedvaten, of een beschermingsmuur om onzichtbaar te blijven voor afweer en medicatie. Doe iets aan die valsspeeltrucs en kanker valt misschien beter te behandelen, stelt ze.

Wat is er zo wild aan?

‘Dit inspireert me echt’, zegt Filip Lardon, hoogleraar experimentele oncologie aan de Universiteit van Antwerpen. Volgens Lardon is het de eerste keer dat er een nieuwe laag aan de klassieke kankertheorie wordt toegevoegd. Tot enkele jaren terug ging veel onderzoek toch vooral over de kankercel zelf.

Lardon ziet mede dankzij Aktipis’ voorstel nieuwe onderzoeksopties opdoemen. Hij wijst op een schets in haar stuk, waarin ze verschillende soorten samenwerkingssabotage door kankercellen uittekent. Zo kan het volgens Lardon nuttig zijn om kerngezonde lichaamscellen in de gaten te houden om te zien of ze met bepaalde signaalstoffen bespeeld worden door kankercellen.

Waarom zou het kunnen kloppen?

Aktipis’ theorie rijmt in elk geval deels met wat onderzoekers waarnemen. Bij alvleesklierkanker, vertelt Lardon, weten de tumorcellen de samenwerkingsbereidheid van omringende gezonde cellen inderdaad te manipuleren: ze instrueren deze om een schild rondom de tumor te vormen. ‘Daar komt niets doorheen, geen chemotherapie of andere geneesmiddelen. Daarom is het zo moeilijk te behandelen. Ik praat al jaren over hoe slim kankercellen eigenlijk zijn, maar met deze kijk valt alles op zijn plek.’

Ook sluit de evolutionaire theorie aan bij experimentele behandelopties, zegt Louis Vermeulen, hoogleraar moleculaire oncologie aan Amsterdam UMC. ‘We zetten bij chemotherapie nu nog in op een hoge dosis, maar dan houd je juist de agressiefste kankercellen over. Als je de dosis verlaagt, geef je mildere kankercellen misschien een groeivoordeel, die mogelijk ook beter samenwerken met de gezonde cellen eromheen. Dan houd je een chronische kanker over, maar je gaat er tenminste niet dood aan. Er wordt nu onderzocht of dat zou kunnen werken.’

Wat spreekt de theorie tegen?

Vooral de complexere valsspeeltrucs uit de theorie zijn moeilijker aan te tonen, zegt Aktipis zelf via een videogesprek. Zo moet een kankercel bijzonder veel afspraken met omringende cellen schenden om aan de wandel te gaan in het lichaam, beter bekend als uitzaaien of metastaseren. Er zal een orkest aan vernuftige moleculaire manipulatie van buurcellen bij betrokken zijn.

Alleen: zie dat proces maar eens op heterdaad te betrappen. ‘Dit gebeurt in een fase waarin de tumor vaak te klein is om in beeld te krijgen’, zegt Aktipis. ‘En het is echt iets dat in het lichaam gebeurt, dus in een reageerbuis valt het nauwelijks waar te nemen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden