Wetenschap Sterrenstelsel

‘Spectaculaire’ ontdekking: het sterrenstelsel trilt nog na van kosmische megaklap

500 miljoen jaar geleden vond in de Melkweg een botsing plaats waarvan de sterren om ons heen nog steeds natrillen, ontdekten astronomen. Hun vondst heeft grote gevolgen voor het begrip van ons kosmisch thuis.

De sterren om ons heen schudden nog na van een botsing die 500 miljoen jaar geleden plaatsvond. Beeld NASA

Alsof een vrachtwagen tegen je gevel knalt en je minuten later de ramen nog hoort rinkelen. Sterrenkundigen ontdekten de natrilling van een 500 miljoen jaar oude botsing in de schijf van de Melkweg, waar ook onze zon zich bevindt. Dat schrijven zij deze week in het vakblad Nature.

De spectaculaire vondst is het eerste grote resultaat van de zogeheten Gaia-missie, die een heuse 3D-kaart van de Melkweg maakte door van miljoenen sterren de posities en snelheden te meten. Het is een verbetering van de kosmische kaart, vergelijkbaar met de overgang van soms onherkenbare 16de-eeuwse zeekaarten naar moderne varianten zoals Google Earth.

‘Kippenvel’

‘Tot voor kort dachten we dat sterren in keurige cirkelbanen om het centrum van de Melkweg bewegen’, zegt co-auteur Amina Helmi (Rijksuniversiteit Groningen). Gaia toont nu dat de sterren ook op-en-neer bewegen. Dat had nog nooit iemand gezien. ‘Zodra ik de bevestiging kreeg wat we zagen – ja, toen kreeg ik wel kippenvel’, zegt Helmi.

Het trage getril van de sterren moet wel het gevolg zijn van een schampschot, bijna-botsing of frontale knal, zo redeneren de astronomen. Aan de hand van de gemeten natrilling konden ze vervolgens afleiden dat die cataclysmische ontmoeting ergens tussen de 300 en 900 miljoen jaar geleden plaatsvond. De belangrijkste verdachte is op dit moment dwergsterrenstelsel Sagittarius, dat 500 miljoen jaar geleden gevaarlijk dicht bij de Melkweg in de buurt kwam.

Astronoom Anthony Brown, verbonden aan de Universiteit Leiden, noemt het onderzoeksresultaat ‘spectaculair’. Brown is ook actief binnen Gaia, maar was niet betrokken bij dit nieuwe onderzoek. 

Een artist’s impression van Gaia, de ruimtelescoop die de kosmos met ongekende nauwkeurigheid in kaart brengt. Beeld ESA

Impact

De vondst heeft stevige gevolgen voor de sterrenkunde. ‘We dachten tot voor kort dat sterrenstelsels eilandjes waren’, zegt Helmi. De invloed van dit soort botsingen achtte men verwaarloosbaar. Brown stelt dat de huidige onderzoeksmethoden daarom op de schop moeten. ‘We moeten onze simulaties veel gedetailleerder gaan maken’, zegt hij. ‘Het zal nog wel even duren voordat we dat op orde hebben.’

De resultaten kunnen onder meer helpen het raadsel van de zogeheten donkere materie op te lossen. Sterrenstelsels zoals de Melkweg zitten volgens astronomen tjokvol met dat onzichtbare, mysterieuze spul. Astronomen zijn ervan overtuigd dat die donkere materie – en de bijbehorende aantrekkingskracht  er wel móét zijn, anders valt de draaisnelheid van sterren in sterrenstelsels niet te verklaren.

Nu de sterbeweging in de Melkweg complexer blijkt dan gedacht, moeten we misschien ook onze inschatting van de hoeveelheid donkere materie in het stelsel bijstellen. ‘We weten nog niet hoe groot de benodigde aanpassing is’, zegt Helmi, ‘maar als het bijvoorbeeld 10 procent scheelt, heeft dat al enorme impact.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden