'Soms is het beter een duur medicijn voor te schrijven'

Ze hebben tegengestelde belangen, en toch worden ze samen hoogleraar in het gebruik van geneesmiddelen. A. BROEKMANS komt van het ministerie, J....

Jet Bruinsma

'GLAXO BV en Nederland BV op één leerstoel', zeggen ze zelf. A. Broekmans, werkzaam bij het ministerie van Volksgezondheid, en topman J. Raaijmakers van het farmaceutisch concern GlaxoWellcome houden vandaag hun oratie als bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht. Leeropdracht: pharmaceutical technology assessment, het onderzoek naar een optimaal gebruik van geneesmiddelen.

Gezworen vijanden zouden ze elkaar niet willen noemen, hoewel ze tegengestelde belangen hebben. Overheid en politiek willen de kosten van medicijnen beperken, terwijl de industrie met geneesmiddelen juist winst maakt. De Franse uitdrukking les frères ennemis - broeders en vijanden tegelijk - geeft de verhouding beter weer.

'De farmaceutische industrie heeft nog steeds voldoende winstmarge, maar je moet haar wel de ruimte geven om zich verder te ontwikkelen', zegt Broekmans, directeur van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, behoedzaam. 'Maar de overheid dwingt ons juist sommige middelen zó goedkoop op de markt te brengen, dat we erop toeleggen', reageert Raaijmakers, medisch directeur van GlaxoWellcome Nederland. 'Dat is geen stimulans om nieuwe medicijnen te ontwikkelen.' Tegelijkertijd wil hij best toegeven dat nieuwe middelen soms bestaan uit 'fratsen'.

Toch gaat de overheid soms te ver, vindt Broekmans, door nieuwe geneesmiddelen 'in de wachtkamer' te zetten en die niet te vergoeden wegens de hoge kosten. 'Het is een probleem dat nieuwe middelen die de therapietrouw van de patiënt vergroten doordat ze gebruiksvriendelijker zijn, niet altijd worden vergoed. Individuele patiënten komen nu in moeilijkheden doordat de regelgeving te verfijnd is geworden.'

De arts of apotheker moet kunnen kiezen welk medicijn hij voorschrijft, vindt Raaijmakers. Door de strikte vergoedingsbepalingen van de overheid komt die keuzevrijheid in het gedrang. 'Op het moment dat jouw gereedschapskist wordt teruggebracht tot een hamer, kun je alleen nog maar spijkers inslaan.'

Het zou al een stuk schelen als de overheid zou ophouden voor elk type hulp (farmacie, ziekenhuis) een apart budget vast te stellen, denkt hij. ' Laat de hulpverleners op grond van hun deskundigheid zelf uitmaken hoe het totale budget het beste kan worden besteed. Dit potjesdenken van de overheid is heel erg lastig.'

De maatschappelijke discussie over het geneesmiddelenbeleid spitst zich toe op de economische kant. Raaijmakers en Broekmans zijn geen van beiden econoom. 'Voor ons ligt de nadruk op de inhoudelijke kant. Wij zijn uit op de optimalisering van het systeem', zegt Raaijmakers.

Overheid en industrie moeten in een veel vroeger stadium met elkaar gaan praten over nieuwe geneesmiddelen die in aantocht zijn, vindt de hooglerarentweeling. 'De overheid moet zulke nieuwe medicijnen veel actiever opsporen', meent Broekmans.

'Dan kan ze tijdig bezien wat de gevolgen daarvan zijn voor het geneesmiddelenbudget, en voor de levensverwachting van de patiënten. Het college waarvan ik directeur ben, zit in de frontlinie. Wij zouden de minister dus in een vroeg stadium van advies kunnen dienen. De industrie op haar beurt zou het nieuwe middel moeten vergelijken met al langer bestaande stoffen. Het Glaxo-middel tegen migraine, Imigran, is indertijd niet vergeleken met de stof ergotamine. Dat had wel voor de hand gelegen.'

Raaijmakers, verongelijkt: 'Ik heb de onderzoeksopzet daarvoor zelf gemaakt. Omdat die vergelijking tonnen kostte, wilden wij de garantie dat Imigran vergoed zou worden als het inderdaad aantoonbaar beter zou werken dan ergotamine. En anders niet natuurlijk. Maar die garantie werd geweigerd. De overheid was er niet rijp voor.' (Imigran wordt sinds een uitspraak van de rechter vergoed, red.).

De man uit het bedrijfsleven wijst niet alleen naar de overheid, maar steekt ook de hand in eigen boezem. 'De farmaceutische industrie heeft jarenlang in luilekkerland geleefd. We zaten op de rijstebrijberg en aten maar door, zonder ons te realiseren dat de overvloed ooit zou opraken.'

Broekmans, de vertegenwoordiger van de overheid, ziet daarom de totstandkoming van een blauwdruk voor de lange termijn als een onvermijdelijke ontwikkeling. 'Als je de gevangene wordt van het systeem waarvoor je hebt gekozen, moet je een andere weg inslaan. De bodem van de put is nu zichtbaar. De oude maatregelen helpen niet meer. Er moet een langetermijnbeleid komen ter vervanging van de huidige verstikkende regels.'

De voorkeur voor generieke medicijnen (die goedkoper zijn omdat het octrooi is verlopen) wordt te star gehanteerd, vindt Broekmans. 'Natuurlijk moet je het effect van een middel en de kosten tegen elkaar afzetten. Maar je moet niet uitsluitend focussen op de generica. De overheid moet bevorderen dat hulpverleners zich aan hun vakinhoudelijke regels houden. Dat betekent soms dat je beter een duur middel kunt voorschrijven.'

De frères ennemis zijn voor hun tweelingbaan aangezocht door de Utrechtse universiteit. 'Heel erg ondernemend dat ze het gedurfd hebben', vindt Broekmans. De achterbannen reageerden verdeeld. Broekmans kreeg een bloemetje van minister Borst én van Nefarma, de belangenorganisatie van de farmaceutische industrie. Voor Raaijmakers had Nefarma alleen een felicitatiebriefje.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden