Soms is Duitsland net een dorp

TOT FEBRUARI dit jaar, uitbundig begeleid door de media, bereidde zich een Duits echtpaar voor op de verhuizing naar de ambtswoning van de bondskanselier in Bonn....

WILLEM BEUSEKAMP

Soms is het net een dorp, het grote Duitsland. In welk ander land zou een vooraanstaand politicus op het dieptepunt van zijn persoonlijke ellende zijn biografie publiceren, direct gevolgd door de privé-ontboezemingen van zijn verlaten echtgenote. Zonder enige schroom maakt het ambitieuze duo - 'de Duitse Clintons' - iedereen deelgenoot van de moeizame weg naar de macht.

De sociaal-democraat Gerhard Schröder (52) is sinds 1990 minister-president van de deelstaat Nedersaksen, waar hij sedert 1994 regeert met een absolute meerderheid van één stem. Hij is tevens woordvoerder van de SPD zodra het om economie gaat. Deze functie werd hem vorig jaar kortstondig afgenomen door Rudolf Scharping, toen nog voorzitter van de SPD, maar op het roemruchte partijcongres van Mannheim (14 november 1995) gedegradeerd tot voorzitter van de SPD-fractie in de bondsdag.

Scharping had in oktober 1994 de verkiezingen verloren, waardoor Helmut Kohl zijn ongekende succes kon prolongeren. 'Ik zou het hebben gered', verzekert Schröder. Als de SPD niet zo dom was geweest hem terzijde te schuiven, zou Duitsland thans door een coalitie van sociaal-democraten en Groenen worden geregeerd onder leiding van kanselier Schröder. Zijn ex gelooft het ook.

Gerhard Schröder hoopt nog steeds dat hij in 1998 door zijn partij wordt aangewezen als lijsttrekker en dus kandidaat voor de opvolging van kanselier Kohl. Aan zijn zijde in deze laatste etappe: een frêle journaliste uit München, die hij paaide met invitaties voor zogenaamd belangwekkende persreizen door Nedersaksen. Beiden hebben inmiddels hun intrek genomen in een verbouwde zolder in Nedersaksens hoofdstad Hannover.

Hiltrud Schröder (48) - op haar meisjesnaam, Hensen, stelt ze kennelijk geen prijs - is voorzitter van de liefdadigheidsstichting 'Kinderen van Tsjernobyl'. Miljoenen haalt ze binnen voor de slachtoffers van de ramp met de Oekraïense kerncentrale. Nadat haar man in maart huis en haard had verlaten, verschijnt ze iets minder frequent op de buis. Haar boek Auf eigenen Füssen (op eigen benen) verkoopt niettemin beter dan de biografie van Gerhard.

Het is dan ook mevrouw Schröder - roepnaam 'Hilu' - die de smakelijkste anekdotes vertelt. De mooiste: samen met haar man was ze enkele jaren geleden in Dresden te gast bij Schröders collega Biedenkopf, premier van de deelstaat Saksen. Aan het diner zat tevens Steffen Heitmann aan, minister van Justitie van Saksen en destijds door Helmut Kohl aangewezen als nieuwe president van de Bondsrepubliek. Niet Ossi Heitmann, maar Wessi Roman Herzog werd het. Terecht, schrijft Hilu Schröder. Heitmann is volgens haar een 'uitgesproken kwal', een penetrante drammer, die tijdens het eten al snel ruzie kreeg met zijn tafelgenote uit Hannover over uiteenlopende onderwerpen als de Duitse vereniging, abortus en milieubescherming.

Telkens, aldus mevrouw Schröder, richtte presidentskandidaat Heitmann opdringerig zijn wijsvinger naar haar. Na herhaaldelijk en vergeefs verzoek hiermee op te houden bemoeide Gerhard Schröder zich met de zaak. Waarop Heitmann de premier van Nedersaksen met zijn wijsvinger begon te bestoken. Slechts door tussenkomst van lijfwachten kon worden voorkomen dat Schröder en Heitmann op de vuist gingen.

Of 'de etentjes' bij Willy Brandt in Unkel aan de Rijn. Volgens Hilu Schröder werd Brandt thuis bijkans uitgehongerd door zijn derde vrouw, Brigitte Seebacher. Brandt, evenals Gerhard Schröder liefhebber van een biefstuk en een stevig glas, kreeg thuis rechtsgedraaide havervlokken geserveerd. Bijna kokhalzend werkte het echtpaar Schröder een door mevrouw Brandt bereide onduidelijke bietenschotel naar binnen.

Buitengewoon interessant en tegelijkertijd treurig stemmend worden de twee boeken als zowel Gerhard als Hilu verhaalt over de interne toestanden bij de Duitse sociaal-democraten, sinds 1982 in de oppositie. Voorzitters en lijsttrekkers komen en gaan, allen slachtoffer van een meedogenloze concurrentie tussen haantjes, die zich de 'kleinkinderen van Willy Brandt' noemen. Op de achtergrond Johannes Rau, 'broeder Johannes', de bijna 65-jarige SPD-premier van Noordrijn-Westfalen, die met menig 'kleinkind' een appeltje heeft te schillen.

De 'pijplurkende bonvivant uit Kiel' (Björn Enholm), de 'zogenaamde vriend uit Saarbrücken' (de huidig SPD-voorzitter Oskar Lafontaine) en de 'eenvoudige houthakker uit het Westerwald' (Scharping) krijgen allemaal een beurt. Schröder zelf ook, dankzij zijn ex-vrouw. Gerhard Schröder is een uitgesproken 'Machtmensch', iemand die volgens Hilu over lijken gaat en iedereen, inclusief de schrijfster, misbruikt om zijn doel te bereiken: de bondskanselarij.

Helmut Kohl denkt er net zo over en vreest slechts één sociaal-democraat. Met de premier van Nedersaksen sloot de bondskanselier een weddenschap dat het in de herfst van 1998 zal uitdraaien op een echte showdown: Kohl contra Schröder. Over de afloop is niet gewed.

Of het zo ver komt, hangt af van de SPD, waar Scharping inmiddels zijn baartje heeft afgeschoren en Lafontaine met wisselend succes probeert de partij, de bondsdagfractie en de vele deelstaatpremiers op één lijn te houden. Schröder, de torpedo uit Hannover, is weer de economische expert van de partij, maar geldt nog steeds als onberekenbaar, want te hongerig.

Wat Hilu noch Gerhard Schröder tijdens het boekenschrijven kon weten, is dat de 'möchtegern-Kanzler' kort daarop moest laten zien wat hij echt waard is. Als commissaris van Volkswagen (de voornaamste werkgever van zijn deelstaat) bemiddelt Schröder thans in de 'affaire-López', de oorlog tussen VW en General Motors/Opel over de van diefstal en spionage verdachte Spaanse VW-manager José López. Hilu: 'Toen de Amerikanen in '93 aangifte deden tegen López, werd Gerhard steeds onzekerder. (. . .) Ik vroeg of hij geloofde in de onschuld van López. Hij zei: ja.'

Willem Beusekamp

Hiltrud Schröder: Auf eigenen Füssen.

Hoffmann und Campe; 302 pagina's; omstreeks ¿ 45,-.

ISBN 3 455 11173 4.

Béla Anda & Rolf Kleine: Gerhard Schröder, eine Biographie.

Ullstein; 253 pagina's; ¿ 47,60.

ISBN 3 550 07092 6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden