Solitair naast de sappenverspiller

Wie: Tom Buys Functie: tuinmanErvaring: ‘Als je het oog eraf snijdt en op een ander takje zet, heet dat oculeren.’..

Bijzonder? Ja, als hij weekenddienst heeft en ‘s ochtends vroeg de botanische tuin binnenkomt. Alles is doodstil, er is nog niemand, behalve hijzelf én vierduizend verschillende planten en bomen. Op zo’n moment voelt Tom Buys, tuinman bij de Amsterdamse Hortus Botanicus, heel soms, bíjna de neiging opkomen iets tegen het groen te zeggen. Maar verder wordt hij zelden door dat soort aanvechtingen geplaagd. Niet dat de groene vrinden Buys niet aan het hart gaan. Hij kijkt zorgelijk naar de hoge palm in het Hortuscafé, wiens bladeren naar een douche hunkeren, dat ziet hij goed. Wat is dat voor palm eigenlijk? Oei, weet je zeker dat je dat wilt weten? Op het bordje staat: Pandanus Utilis Pandanaceae Bory. Pandanus is z’n geslachtsnaam, Pandanus Utilis z’n soortnaam, Pandanaceae de familienaam en Bory is de botanicus die deze schroefpalm heeft ontdekt. Zo zijn de familieverhoudingen in de wereld van de plantage.

1. Dat begint al goed. Nu u. Wat hoort niet thuis in het plantenrijk?

a. Familie.

b. Orde.

c. Afdeling.

d. Genootschap.

Buys heeft een twijgje meegenomen voor bij de koffie. Kan hij laten zien hoeveel plantenonderdelen naar mensenonderdelen zijn genoemd. ‘Kijk hier zit het oog’. Dat is het zichtbare ringetje op de steel waar nieuwe blaadjes uit kunnen groeien. ‘Als je het oog eraf snijdt en op een ander takje zet, heet dat oculeren.’

2. Wat zul je níet bij een plant aantreffen?

a. Een oksel.

b. Een voet.

c. Een duim.

d. Een hiel.

Een werkdag van Tom Buys begint 8 uur stipt. Van 8 tot 10 gaan hij en zijn collegatuinmannen ‘water geven’ en ‘paden vegen’. Vaste prik. Ze hebben elk een eigen ‘vak’ in de Hortus. De een loopt met de tuinslag door de drieklimatenkas, waar ook een miniregenwoud groeit, de ander heeft de kruidentuin om voor te zorgen. Tom lijkt er het gemakkelijkst af te komen met de Mexicaanse kas onder zijn hoede. Alle cactussen die daar staan, en dat zijn er honderden, zien er uit alsof ze maanden zonder water kunnen.

3. Tom wijst op een cactuskussen met enorme stekels, hoe heet die in de volksmond?

a. Schoonmoedersschoot.

b. Billenkoek.

c. Fakirtest.

d. Mevrouw cactus.

De tropische palmenkas valt ook onder Toms waterbeheer. Maar het is geen wet dat palmen met weinig water toe kunnen. Integendeel, er zijn er die een enorm vochtige omgeving gewend zijn, vertelt hij. In de palmenkas bevindt zich de driehonderd jaar oude Oostkaapse broodboom, het kroonjuweel van de Amsterdamse Hortus. Dit stokoudje ziet er niet patent uit vandaag, een van zijn schubben is kapot. Hij heeft, zo heet dat, een wond.

4. Tom grinnikt, een plant kan niet alleen gewond zijn, maar ook bloeden. Wat is dat?

a. De blaadjes gaan droef hangen als er te veel takjes zijn afgesnoeid.

b. Door het snoeien verliest de plant, zoals een berk of druif, sappen.

c. Een ander woord voor bloeien.

De tuinmannen van de Hortus Botanicus hebben geen rigide schema op zak waarin staat hoeveel milliliter water elke plant dagelijks nodig heeft. Het is een kwestie van gevoel en groene vingers. Een vast instrument daarbij is in elk geval de broes, een soort douchekop, die aan de slang wordt gekoppeld, zodat die als een gieter kan bewateren.

Na het water geven moet er elke dag iets anders gebeuren in de tuin, vaak afhankelijk van het seizoen. In februari zijn de bomen in de tropische kas rigoureus gesnoeid en nu in maart worden de eenjarigen, zoals zonnebloemen en klaprozen in een perk ingezaaid. Altijd valt er wel wat te spitten, snoeien, knotten, schoffelen, wieden en te zaaien. En soms moet Tom Buys opkronen, terugnemen, ziekzoeken, sleunen of inboeten. Geen nood, u hoeft niet alles te weten. Opkronen is een boom snoeien, bij ziekzoeken haal je de zieke planten eruit en inboeten is het opnieuw inplanten op plaatsen waar planten dood zijn gegaan.

5. Maar, niet alle kennis is gratis. Wat is terugnemen?

a. Verontschuldigingen aanbieden als je de plant verkeerd snoeit.

b. Takjes terugzetten die verkeerd gesnoeid zijn.

c. Snoeien.

6. En sleunen?

a. Takken die topzwaar zijn stutten.

b. Zware takken wegsnoeien.

c. Kleine takjes in bomen wegsnoeien.

Buys opent de deur van de gereedschapsschuur. Hier hangen alle heggescharen, buxusscharen, zagen, bijlen en schoffels netjes op hun plek. Naast de schuur zijn twee tuinmannen bezig met ‘bomen meten’. Om de zoveel tijd worden alle boomsoorten geïnventariseerd en meten Tom en zijn collega’s precies op hoe lang ze zijn, met een uitgekiend meetsysteem.

Er is nog tijd voor een ererondje door de Hortus, langs de suikerbossies, de kokerbomen, olijven, en die ene mimosa waarvan zelfs de specialisten niet precies weten wat voor soort het is. Het plantenrijk is te groot om te kennen. Bij de ingang van de tuin staat een oude eik, helemaal alleen. Die doet het alleenstaand het beste.

7, Hoe heet deze vrijgezelle eik?

a. Single.

b. Bachelor.

c. Unicum.

d. Solitair.

8. Verderop stuiten we op een stel bamboeplanten, die moeten groen blijven en mogen niet gaan bloeien.

a. Dit zijn groentjes.

b. Dit zijn evergreens.

c. Dit zijn de groenen.

d. Dit zijn nooitbloeiers.

‘Als ze dan toch stiekem gaan bloeien, heet dat schieten.’ Tom houdt nu halt bij de toverhazelaar, daarbij kun je goed zien hoe een van de takken recht in de hoogte groeit, als enige!

9. Zo’n tak heet een:

a. Verticulus.

b. Sappenverspiller.

c. Twigo erectus.

d. Rebelletje.

10. Naast de hazelaar groeit een windende stengel.

Dat is een:

a. plant met een rottende geur.

b. plant, zoals een haagwinde, die zich ergens omheen kronkelt.

Tom Buys moet nu naar zijn e-mail. Elke dag komen er vragen binnen van bezoekers en van andere geïnteresseerden. ‘Kan het dat de akonietjes al bloeien?’ Dat soort vragen. Hij weet meestal wel een antwoord, nog eerder door het jarenlang tussen deze plantenweelde rondlopen, dan van kennis van de tuinbouwschool.

Carel Helder en Mirjam Bosgraaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden