Socioloog: leraren herkennen pesten slecht, ook na training, en dat is zorgwekkend

Leerkrachten blijken, zelfs als ze er trainingen in hebben gehad, slecht in het herkennen van pesten. Ze kunnen zelfs niet goed uitleggen wat het inhoudt. Zorgwekkend, vindt socioloog Beau Oldenburg.

Kinderen tijdens een stille tocht in Heerlen ter nagedachtenis aan een scholier die zelfmoord pleegde omdat hij werd gepest. Beeld ANP

Leraren weten niet goed wat pesten is. Zelfs als zij allerlei trainingen hebben gehad over pestgedrag, hoe het te herkennen en wat ze eraan kunnen doen, weten leerkrachten niet goed uit te leggen wat pesten is. Juist in de klassen van leraren die zeggen dat ze pesten makkelijk kunnen oplossen, blijkt veel gepest te worden.

Dit blijkt uit onderzoek van socioloog Beau Oldenburg, waarop zij onlangs promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Oldenburg analyseerde bestaande data uit een langlopende studie naar pesten onder leerlingen en leraren op Nederlandse basisscholen. Ze legde de gegevens van leraren en kinderen naast elkaar.

Een deel van de scholen waarvan de data komen, doet al een tijd mee aan een antipestproject, het Finse Kiva. 'Van die leerkrachten zou je verwachten dat ze in elk geval enigszins kunnen zeggen wat pesten inhoudt, maar dat valt behoorlijk tegen', zegt de onderzoekster. Oldenburg vulde de data (ruim 1.300 kinderen en zo'n 130 leraren vulden vragenlijsten in) aan met diepte-interviews met 22 leraren en ingevulde vragenlijsten van kinderen uit hun klassen.

Geen van de leraren kwam in de buurt van de definitie die onderzoekers hanteren: pesten is structureel, het is negatief en er is sprake van een machtsverschil tussen pester en gepeste (dat kan zowel fysiek als sociaal zijn). Oldenburg schrok hiervan. 'Mijn onderzoek is te klein om representatief te noemen, maar ik vind de signalen zorgwekkend.'

Omdat ook leerlingen onderling hele tegengestelde waarnemingen hebben, concludeert Oldenburg dat pesten 'zeer subjectief' is. In haar proefschrift citeert ze een leerkracht die zegt dat kinderen soms geplaagd worden en het te snel pesten noemen. Volgens Oldenburg is deze opmerking illustratief: 'Het maakt niet uit of een leraar of klasgenoot het plagen noemt, als de gepeste het anders ervaart, heeft het wel degelijk gevolgen. In elke klas wordt gepest. Dat moet je als leerkracht serieus nemen.'

Uit het onderzoek van Oldenburg blijkt bovendien dat kinderen in klassen van leraren die vroeger zelf hebben gepest vaker melding maken van pesten. 'Ik vermoed dat iemand die zelf gepest is anders naar een groepsdynamiek kijkt, meer oog voor pesten heeft dan iemand die zelf heeft gepest. Maar ik houd een grote slag om de arm, hier ga ik eerst verder onderzoek naar doen.'

Ron Scholte, hoogleraar orthopedagogiek aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en niet betrokken bij de het onderzoek, herkent de bevindingen van Oldenburg. 'Wij hebben recentelijk aan 1.300 leerkrachten gevraagd wat pesten is en vrijwel niemand kon een goed antwoord geven. Schokkend, maar niet zo vreemd, aangezien er in de opleiding van leerkrachten aan de Pabo nauwelijks aandacht wordt besteed aan sociale veiligheid, groepsdynamiek of pesten. Dat moet echt anders, de rol van de leraar is cruciaal.'

Ook hoogleraar sociologie Beate Volker van de Universiteit van Amsterdam vindt de conclusies van Oldenburg interessant. 'Het verbaast me niet. Mensen zijn over het algemeen tamelijk slecht in het inschatten van relaties tussen anderen. En het ergste pesten zal niet onder de ogen van de leraar plaatsvinden.' Wel vindt Volker dat er eerst meer onderzoek moet komen naar hoe groot die rol van de leraar eigenlijk is. 'Dat weten we namelijk niet echt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden