Sloddervossen zijn niet slordig maar sluw

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort. Deze week: sloddervos.

Sylvia Witteman
De vos op de foto heeft niets met het verhaal te maken. Beeld thinkstock
De vos op de foto heeft niets met het verhaal te maken.Beeld thinkstock

Helemáál vergeten is het woord sloddervos niet, want ik kom het nog weleens tegen. Als dat gebeurt denk ik altijd: daar staat sloddervos, dat is fout. Het moet slordevos zijn, want zo heb ik het geleerd. Daarna denk ik altijd even aan het beestenkwartet van Peter Vos, die trouwens ook sloddervos schreef.

Waaróm is het eigenlijk slordevos en geen sloddervos? Afgezien daarvan: vossen zijn toch helemaal niet slordig? Bestaan er überhaupt slordige dieren? Ja, honden. En parkietjes; die gooien de schillen van hun nootjes de kooi uit. En in Artis heb ik ooit een chimpansee een stronk andijvie in een hoek zien smijten. Maar vossen? Die zijn niet slordig, die zijn sluw.

Vroeger, vóór internet, had ik een en ander knarsetandend naast me neergelegd, maar dat hoeft niet meer. De oorspronkelijke betekenis van sloddervos/slordevos is niet iemand die zélf slordig is, maar iemand die slordig gekleed gaat, las ik. Dat slordige karakter is een nieuwere betekenis. Goed, maar gaan vossen slordig gekleed? Integendeel, zou ik zeggen. In het tijdschrift Taal en letteren uit 1892 las ik dat sloddervos een verbastering is van het woord slodderboks: slodderen is slap hangen of flodderen, en boks is het in sommige delen van Nederland (Brabant, Gelderland) nog steeds gebruikte woord voor broek. Een sloddervos/slordevos was dus oorspronkelijk een flodderbroek; de betekenis is later verschoven naar de dráger van zo'n flodderbroek en nóg later naar iemand die zijn flodderbroek laat rondslingeren. Mooi. Rest mij de kwellende vraag: waarom heb ik geleerd dat het slordevos moet zijn terwijl sloddervos logischer is?

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden