Slikken hormoonpillen bij overgang nog altijd risicovol

In haar boek is Francine Oomen nogal fel over het gebruik van hormoonpillen. Huisartsen en gynaecologen verschillen van mening over de risico's.

Beeld anp

Hevige opvliegers, slapeloosheid en ander overgangsongemak? Daar is een hormoonpil voor. Alleen is die pil niet helemaal zonder risico's. Nederlandse huisartsen zijn daarom terughoudend in het voorschrijven, tot ongenoegen van de gynaecologen. 'We blijven hier in een oude groef hangen, we laten ons leiden door een angst die niet terecht is', zegt gynaecoloog Dorenda van Dijken, voorzitter van de Dutch Menopause Society. 'Huisartsen zijn zorgvuldig en dat is terecht', reageert huisarts en hoogleraar Toine Lagro-Janssen.

Zeker een miljoen Nederlandse vrouwen zijn in de overgang en bij ruim 200 duizend van hen leiden de hormonale veranderingen tot ernstige klachten. Vast staat, voor huisartsen én gynaecologen, dat een combinatie van hormonen dan effectief is. Een dagelijkse pil met oestrogenen en progesteron compenseert de scherpe afname van die twee vrouwelijke hormonen die gemiddeld rond de leeftijd van 50 aanvangt.

Die hormoontherapie was tientallen jaren populair, totdat vijftien jaar geleden in korte tijd twee alarmerende onderzoeken verschenen: een grootschalige Amerikaanse en een Britse studie wezen uit dat het gebruik van de hormonen de kans op borstkanker en hart- en vaatziekten fors verhoogde. Lagro-Janssen schreef samen met twee collega's in vakblad The Lancet een kritisch commentaar: de nadelen waren door de industrie stelselmatig gebagatelliseerd en er was onvoldoende onderzoek gedaan naar de langetermijneffecten voordat de pillen op de markt kwamen. Er werd, herinnert ze zich, in die tijd 'gesmeten' met hormonen, vooral in de Verenigde Staten en vooral door gynaecologen. Ze herinnert zich de slogan nog: 'Feminine forever.'

Het leidde internationaal tot menopauze-paniek, de verkoop van hormoonvervangers kelderde. In Nederland daalde het aantal vrouwen dat met hormonen begon in twee jaar tijd met 70 procent. Die daling heeft zich sindsdien voortgezet. Cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen wijzen uit dat vorig jaar 59 duizend vrouwen tussen de 45 en de 60 jaar overgangshormonen gebruikten, bijna 20 duizend minder dan acht jaar geleden. Dat is iets meer dan 3 procent van alle vrouwen in de overgang.

Terwijl in de tussentijd is aangetoond dat de paniek van toen wat overtrokken is geweest. 'Het wordt tijd dat we de hysterie achter ons laten', schrijft hoogleraar Robert Langer deze maand in vakblad Climacteric. Langer was de hoofdonderzoeker van het verontrustende Amerikaanse onderzoek waar, zo is de afgelopen jaren komen vast te staan, nogal wat op valt af te dingen. De meeste vrouwen in het onderzoek waren ouder dan 60 en die lopen sowieso een groter risico op kanker en hartkwalen. Net als in de Britse studie zijn de resultaten uit die leeftijdsgroep klakkeloos vertaald naar de vijftigers en dat had niet mogen gebeuren. Bovendien, zegt gynaecoloog Van Dijken, is het type progesteron dat in die oude onderzoeken werd gebruikt allang vervangen door een veiliger alternatief.

Waar staan we nu?

De tientallen onderzoeken die de afgelopen jaren zijn gepubliceerd laten wisselende risico's zien waar weer verschillende conclusies aan worden verbonden. Hoogleraar Lagro-Janssen zette twee jaar geleden in vakblad Huisarts en Wetenschap de laatste cijfers op een rij: als duizend vrouwen vijf jaar lang een combinatie van hormonen gebruiken, treden bij dertien van hen binnen die periode ernstige bijwerkingen op, waaronder een extra hartinfarct of acute hartdood, vier gevallen van een embolie (een gevaarlijke bloedprop) en vier gevallen van borstkanker.

Gynaecoloog Van Dijken gaat af op de internationale artsenrichtlijn, waarvoor recentelijk alle studies zijn doorgenomen: per duizend vrouwen 5 extra gevallen van borstkanker en per 10 duizend vrouwen 7 extra gevallen van trombose. Maar dan wel bij gebruik langer dan vijf jaar, zegt ze. 'Daaronder zijn de risico's verwaarloosbaar klein.'

Wegen die nadelen op tegen de voordelen? Van Dijken bespreekt die vraag elke keer opnieuw met haar patiënten. Wie borstkanker in de familie heeft, of een verhoogd risico loopt op trombose, kan er beter vanaf zien. 'Voor anderen geldt dat hormoonvervangers meer voordelen dan nadelen hebben. Maar de nadelen zijn er wel en vrouwen moeten die kennen.' Huisartsen zijn te voorzichtig, zegt Van Dijken: ze geven niet snel hormonen en áls ze het al doen, dan kortdurend. 'Wij geven ze drie tot vier jaar en bouwen dan af.' De International Menopause Society publiceerde onlangs een positief standpunt over hormonen in de overgang.

De risico's van hormonen zijn klein, zegt ook Lagro-Janssen, maar ze zijn wel ernstig, terwijl de pillen klachten tegengaan die niet levensbedreigend zijn. Ook zij maakt met de vrouwen in haar spreekkamer een afweging. 'Ze kunnen zelf het beste bepalen wat het ze waard is.' De overgang vormt een lucratieve markt voor farmaceuten, waarschuwt ze; met de verkoop van hormonen zijn wereldwijd miljarden gemoeid. 'Artsen moeten altijd kritisch blijven als het gaat om medicijnen waarmee voor farmaceuten veel te winnen valt.'

Francine Oomen over hormoonpillen

Een weldaad, hoort schrijfster Francine Oomen van vriendinnen die hormonen zijn gaan gebruiken: nergens last meer van! Ze is er in haar nieuwe boek Oomen stroomt over behoorlijk fel over. Want die hormoonvervangers, leest ze, zijn niet zonder gevaar voor de gezondheid. Weten vrouwen dat wel? En waarom zoeken ze die risico's op?

'Ik denk dat veel vrouwen, ik ook indertijd, het zich niet kunnen permitteren om toe te geven aan wat hun lichaam nodig heeft. Ze jakkeren maar door. Ik ken vrouwen die hebben geprobeerd om te stoppen met de hormonen en toen kwamen hun klachten in alle hevigheid terug. Wat doe je dan als je een veeleisende baan hebt? Dan begin je weer.'

Lees het volledige interview met Francine Oomen over de overgang en het boek dat zij daarover schreef. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden