Slechthorende kan oren open houden

Gehoorapparaten veroorzaken soms akelige irritaties in het oor. Om die tegen te gaan, is er een nieuw toestel ontwikkeld dat afsluiting van de gehoorgang overbodig maakt....

JOHN EKKELBOOM

EEN HOORTOESTEL mag voor veel slechthorenden een zegen zijn, sommigen krijgen er irritaties in de gehoorgang van. Voor hen is er een nieuw hulpmiddel, dat deels wordt geïmplanteerd. Het is een geluidsbrug, nu nog een experimenteel apparaat, maar de verwachting is dat het in de toekomst betere resultaten zal geven dan een gewoon hoortoestel.

Het Academisch Ziekenhuis Nijmegen (AZN) heeft als eerste in Nederland zes geluidsbruggen geïmplanteerd. De patiënten om wie het ging, konden normale spraak niet of slecht verstaan. Omdat ze zoveel last hadden van hun hoortoestel, droegen ze dit nooit of zeer zelden. Vooral irritaties in de uitwendige gehoorgang maakten het dragen onmogelijk.

KNO-arts van het AZN prof. dr. Cor Cremers, die de zes geluidsbruggen implanteerde, legt uit dat dit nieuwe hulpmiddel evenals het conventionele hoortoestel alleen is bedoeld voor binnenoorslechthorendheid. Bij deze aandoening functioneren de haarcellen in het slakkenhuis - de microfoon van het oor - niet goed meer. Zachte geluiden zijn daardoor minder goed te horen.

Bij een verlies van 35 decibel of meer is er sprake van slechthorendheid. Vanaf die grens wordt het verstaan van spraak steeds moeilijker. Dit geldt vooral in rumoerige ruimtes. De slechthorende is dan niet meer in staat een gesprek te volgen.

Slechthorendheid komt veel voor. Vooral ouderen krijgen er last van. Op zestigjarige leeftijd is ongeveer één op de vijf personen slechthorend, terwijl dit bij tachtigjarigen zelfs voor de helft geldt. Maar het is niet alleen een ouderdomskwaal. Ook ziekten van het slakkenhuis of frequente blootstelling aan lawaai kunnen de oorzaak zijn.

Een hoortoestel versterkt de omgevingsgeluiden en geeft ze vervolgens via een kunststof oorstukje in de gehoorgang door aan het trommelvlies. Dit vlies staat in verbinding met de gehoorbeentjes - hamer, aambeeld en stijgbeugel - in het middenoor. Door het versterkte geluid gaan deze beentjes harder trillen, waardoor uiteindelijk ook de haarcellen in het slakkenhuis worden wakkergeschud.

Hoewel voor veel slechthorenden een hoortoestel een grote verbetering is, zijn de apparaten nog verre van ideaal. Een belangrijk nadeel is volgens dr. Ad Snik, audioloog van het AZN, van cosmetische aard. 'Een hoortoestel wordt geassocieerd met gehandicapt en oud. Helaas is het apparaat altijd zichtbaar en om die reden dragen veel slechthorenden het niet. Daarom proberen fabrikanten de toestellen steeds kleiner te maken.'

Maar, zo zeggen Cremers en Snik, niet alleen de stigmatisering is een nadeel van het conventionele hoortoestel. Ook is het met dit apparaat bijvoorbeeld niet mogelijk geluiden te selecteren. Het weet geen onderscheid te maken tussen rumoer en relevant signaal. Naarmate de drager slechter hoort en extra versterking nodig heeft, wordt de brij aan geluid voor hem of haar groter en de analyse ervan moeilijker.

Een ander minpunt is dat de slechthorende iets in zijn gehoorgang moet dragen, namelijk het kunststof oorstukje dat het trommelvlies in trilling brengt. Sommige mensen kunnen niet tegen het afsluitende gevoel, waardoor ze bovendien hun eigen stem anders waarnemen en de eigen eetgeluiden sterker horen. Maar het ergste is wanneer het apparaat de uitwendige gehoorgang gaat irriteren, waardoor soms ontstekingen ontstaan die zeer pijnlijk kunnen zijn. Om dit tegen te gaan, wil het AZN de geluidsbrug in eerste instantie aanwenden.

Maar volgens Cremers is de brug ook interessant omdat dit hulpmiddel de geluiden op een andere fysische manier versterkt, namelijk rechtstreeks naar de middenoorbeentjes, met voorbijgaan aan het trommelvlies. Daarom biedt het wellicht nog andere nieuwe mogelijkheden. Snik vult aan: 'Het trommelvlies gaat niet perfect op en neer, zeker niet bij hoge tonen. Het vlies lijkt dan te fladderen. Er is geen sprake van hifi-overdracht van geluid. Als je de versterking verderop in het oor uitoefent, zoals met de geluidsbrug, is de kwaliteit van het geluid misschien beter.'

De geluidsbrug is een vinding van de Amerikaan Geoff Ball, die al vanaf zijn jonge jaren slechthorend is. Zijn wens was, een onzichtbaar hoortoestel te ontwikkelen, hetgeen hem is gelukt. Althans voor mensen die nog haar op hun hoofd hebben, omdat daarmee het uitwendige gedeelte gecamoufleerd dient te worden. Ball richtte het bedrijf Symphonix op, om het nieuwe toestel op de markt te brengen. Inmiddels zijn er wereldwijd zo'n zestig van geïmplanteerd.

In feite is de geluidsbrug voor een groot deel opgebouwd uit bestaande technieken. Het uitwendige gedeelte, de audioprocessor, bevat dezelfde elektronica als een gewoon hoortoestel. Het heeft echter geen luidsprekertje. Daarvoor in de plaats bevat het een zendspoel. De audioprocessor, ter grootte van vier opgestapelde guldens, wordt achter het oor onder het kapsel magnetisch vastgeklikt aan de ontvanger die onder de huid is aangebracht.

Deze antenne vangt het versterkte geluid op en brengt de informatie via een superdun snoertje door het bot over naar een zogeheten floating mass transducer in het middenoor, achter het trommelvlies. In dit onderdeel, dat iets kleiner is dan een luciferskop, zit een magneetje. Dit gaat evenals de conus van een luidspreker sneller trillen bij hoge frequenties en heftiger op en neer bij hardere geluiden.

Met een minuscuul klemmetje is de transducer aan een van de gehoorbeentjes bevestigd zodat ze gezamenlijk in beweging kunnen worden gebracht. Het blijkt dat deze versterking het wint van de trillingen die nog normaal via de gehoorgang binnenkomen. Er treedt geen interferentie op. Door een begrenzer wordt bij harde geluiden de versterking gestopt.

Cremers: 'Wij klemmen het trilapparaatje vast aan het aambeeld. Dit is het dikste gehoorbeentje, het is niet verbonden met het trommelvlies en je kunt er het makkelijkste bijkomen tijdens de operatie. Nog mooier is het wanneer we het apparaatje met lijm kunnen vastmaken. Dan is de ingreep veel simpeler. Deze mogelijkheid zal er zeker komen.'

De zes patiënten die in Nijmegen zijn behandeld, zijn tevreden. Zonder pijn door ontstekingen van de gehoorgang kunnen zij nu ongeveer even goed horen als met een conventioneel hoortoestel. Bovendien is hun gehoorgang niet meer afgesloten, wat voor hen een verademing is.

Elders hebben patiënten laten weten dat de klanken natuurlijker overkomen. Cremers verwacht dat door verdere aanpassingen aan de geluidsbrug de geluidskwaliteit toeneemt.

Dat iedere slechthorende in de toekomst een geluidsbrug zal dragen, geloven Cremers en Snik niet. Daarvoor is deze techniek niet alleen te duur - 22 duizend gulden, tien- tot twintigmaal de prijs van een gewoon hoortoestel - maar vergt zij ook een operatie, die altijd risico's met zich meebrengt.

Wel denken de beide experts dat het toepassingsgebied groter zal worden. Niet alleen slechthorenden die geen hoortoestel verdragen, zullen ervoor in aanmerking komen, ook personen die bijvoorbeeld nog de lage tonen normaal kunnen horen, zouden gebaat kunnen zijn bij het nieuwe apparaat. Omdat de geluidsbrug de gehoorgang open laat, kan de drager deze lage tonen via de naturlijke weg waarnemen. De geluidsbrug hoeft dan alleen de hoge tonen, die de patiënt veel moeilijker kan horen, selectief te versterken.

Verder is het bedrijf Symphonix bezig om voor zeer ernstig slechthorenden, die een verlies hebben tot 120 decibel en daarmee vrijwel doof zijn, een geluidsbrug te ontwikkelen. Ook heeft het vergevorderde plannen om het hulpmiddel volledig te implanteren met een van buitenaf oplaadbare accu en een microfoon onder de huid.

Snik merkt op dat hij op deze ontwikkeling niet echt zit te wachten omdat een semi-implanteerbaar systeem veel makkelijker is aan te passen en te repareren zonder dat daarvoor telkens een operatie nodig is.

John Ekkelboom

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden