Slaven in Suriname namen met zwarte rijst stukje Afrika mee

Eeuwenlang heeft het de herinnering aan hun afkomst levend gehouden. Surinaamse Marrons, nakomelingen van gevluchte slaven, gebruiken een zeldzame soort zwarte rijst voor rituelen waarmee zij eer bewijzen aan hun voorouders. Een internationaal onderzoeksteam heeft met genetische analyse achterhaald waar dit gewas oorspronkelijk vandaan komt: uit Ivoorkust in West-Afrika.

Zwarte rijst. Beeld C. A. van der Hoeven
Zwarte rijst.Beeld C. A. van der Hoeven

De rijst moet in de 17de of 18de eeuw met slavenschepen naar Suriname zijn gebracht. Nederlandse slavenhandelaren kochten slaven en voedsel aan de kust van West-Afrika voordat zij de overtocht naar het toenmalige West-Indië maakten. Als er na aankomst in de kolonie rijst overbleef, werd dat meestal verdeeld onder plantagehouders. Soms slaagden slaven erin rijst mee te smokkelen en de korrels te gebruiken als zaaigoed. Het was waarschijnlijk de eerste rijst die werd geplant in de Nieuwe Wereld.

Toen een deel van de Afrikaanse slaven in Suriname zich wist te bevrijden van de slavernij, namen zij de zwarte rijst mee naar de binnenlanden van Suriname. Tot vandaag de dag telen hun nakomelingen, de Marrons, dit gewas op veldjes diep in het regenwoud. Vooral om te gebruiken bij rituelen. Als iemand is overleden, wordt gekookte zwarte rijst aan de voorouders geofferd. Ook worden korrels over nieuwe akkertjes gestrooid om de kans op een goede oogst te vergroten.

Tien jaar geleden kocht plantkundige Tinde van Andel, als bijzonder hoogleraar verbonden aan de Wageningen Universiteit en aan de Universiteit Leiden, een zakje zwarte rijstkorrels op de markt van Paramaribo. Niet lang daarna ontdekte ze planten van deze rijstsoort bij drie Marrondorpen - Mundje Kreek, Mooitaki en Jaw Jaw. Daar zag ze het rituele gebruik met eigen ogen.

In de Amsterdamse Hortus zijn zwarte rijstkorrels opgekweekt, waarna het dna van de planten in New York is geanalyseerd. Daaruit bleek dat de zwarte rijst als twee druppels water lijkt op een Afrikaanse rijstsoort uit de omgeving van de stad Man in het westen van de Ivoorkust, zegt Van Andel, eerste auteur van de studie die gisteren verscheen in Nature Plants.

Uit logboeken van slavenschepen valt op te maken dat Nederlanders destijds ook in dat land slaven en voedsel hebben ingeslagen. Zo wordt in het logboek van het slavenschip D'Eenigheid, dat in 1761 uit Vlissingen vertrok, gemeld dat langs de kust van Liberia en Ivoorkust slaven, gierst en rijst zijn gekocht van Afrikaanse verkopers die het schip met kano's benaderden.

'We wisten dat slaven uit Afrika elementen uit hun cultuur en religie meenamen naar de Nieuwe Wereld', zegt Gert Oostindie, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Leiden. 'Dit artikel toont dat ook het telen van Afrikaans voedsel deel uitmaakte van hun leefwijze. Het illustreert dat slaven ondanks alle onderdrukking ook vorm gaven aan hun leven in de Nieuwe Wereld. Ze bleven Afrika vasthouden.'

Een vrouw oogst rijst in Suriname. Beeld T van Andel
Een vrouw oogst rijst in Suriname.Beeld T van Andel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden