Slauerhoff

Ze zong Slauerhoff in het Portugees, en hoe...

Ademloos luisterde de volgepakte Kleine Komedie naar haar hartverscheurende gezangen. 'Condenado a viver triste', klonk het, 'É sina de quem muito ama./ Nunca tu, meu coração, resististe/ Ao amor que a dor inflama', verzen die lang geleden door Slauerhoff in het Nederlands waren geschreven: 'Gedoemd om droevig te leven/ Wordt ieder die te veel liefheeft;/ Nog nooit hield mijn hart het tegen,/ de liefde die groot verdriet geeft.'

De volgende dag was er geen exemplaar van de cd Cristina Branco canta Slauerhoff in Amsterdam meer te krijgen (maar voor nieuwe aanvoer werd gezorgd).

Het komt niet dagelijks voor dat een Nederlandse dichter, en dan nog wel een dode dichter, in een andere taal de traditionele zangkunst - in dit geval die van de Portugese fado - blijkt te stimuleren. Remco Camperts werk, gezongen bij de gamelan, leent zich er ook voor, maar zo ver is het nog niet, en bovendien verwijlt Campert nog als een jonge god in de Gordel van Smaragd.

Waarom dit, laten we zeggen exotische geluk uitgerekend Slauerhoff heeft getroffen, laat zich wel raden. Slauerhoff, Fries van geboorte, maar zijn leven lang hunkerend naar het Zuiden, hád iets met Portugal, met de Portugese cultuur en dichtkunst, en met de fado en de droefenis van de saudade.

Het was een Portugees, die dat een jaar of tien geleden ontdekte, de fotograaf José Melo, die zich in zijn hoedanigheid van voorzitter van de Circulo de Cultura Portuguesa na Holanda in de meest brede zin van het woord met de Portugese cultuur in Nederland occupeert.

Hij begreep meteen dat die 'fado's' van Slauerhoff er zich voor leenden om in het Portugees te worden gezongen.

Maar door wie, was de vraag, want erg te spreken over de gemiddelde Portugese fadozanger of -zangeres was hij niet.

Het antwoord werd hem in de schoot geworpen, toen hij in 1997 Cristina Branco en haar vaste begeleider Custódio Castelo, een excellente bespeler van de Portugese guitaar, ontmoette. Het tweetal raakte geboeid door de gedichten van Slauerhoff, die Melo had vertaald.

De eerste stap op weg naar de cd Cristina Branco canta Slauerhoff (en de tournee door Nederland, die dezer dagen eindigde) was gezet, toen bleek hoe Branco de op muziek gezette gedichten zong. Een talent, vond Melo (niet ten onrechte, want inmiddels heeft ze in Frankrijk de Prix Choc voor de beste cd op het gebied van de zogenoemde 'wereldmuziek' gekregen).

Voor Cristina Branco was de hele Slauerhoff-onderneming een verdergaande poging de in Portugal nogal toeristisch verwaterde fado terug te brengen naar het niveau van de vermaarde Amália Rodrigues ('Amália, o, always Amália', verzuchtte ze tijdens haar optreden in De Kleine Komedie), maar dan aangepast aan deze tijd: met nieuwe en betere muziek en met nieuwe en betere teksten.

De muziek, soms geniaal variërend op vertrouwde fado-thema's, schiep Custódio Castelo, die haar ook met heel zijn lichaam ten gehore brengt. De teksten worden geleverd door al of niet gestorven poëten (Camões, een nieuw programma met Fernando Pessoa is op komst) en als die uit het buitenland afkomstig zijn, zoals Slauerhoff, worden ze vertaald, zoals in dit geval door Mila Vidal Paletti, zelf dichter en al dertig jaar in Nederland woonachtig.

Cristina Branco canta Slauerhoff is niet zomaar een mooie cd, het is ook een onverwachte hulde aan een Nederlandse dichter, die als geen ander de calvinistische treurigheid van het Noorden wist te vermengen met de nostalgische droefenis van het Zuiden en zo, zeker ook voor de talloze Portugezen in Nederland, een rank, maar stevig bruggetje legt tussen beide culturen. Zoals Branco op het podium staat, ingetogen en krachtig tegelijk, belichaamt ze dat idee. In de poëzie bestaan geen grenzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden