Afbeelding van een - inmiddels verouderde - sigarettenautomaat.
Afbeelding van een - inmiddels verouderde - sigarettenautomaat. © ANP

Sigarettenautomaat over vijf jaar verboden, overheid wil af van deze 'laagdrempelige reclamezuil'

Zelfbedieningsapparaat valt ook onder uitstalverbod voor tabak

Rokers kunnen vanaf 2022 niet meer terecht bij een sigarettenautomaat. De 13 duizend apparaten die nu nog in Nederland staan, zijn dan verboden en moeten voor die tijd worden verwijderd. De overheidsmaatregel is bedoeld om te voorkomen dat een volgende generatie jongeren gaat roken.

Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid) meldde de Tweede Kamer vandaag dat ook de 'zelfbedieningsapparaten' onder het uitstalverbod voor tabak moeten vallen. Dit uitstalverbod kon eerder dit jaar al rekenen op een grote Kamermeerderheid. Van de grote partijen stemde alleen de VVD tegen.

Wat zegt de wetenschap?

Glimmende en kleurige sigarettenverpakkingen zijn voortaan verboden. Het is de zoveelste aanval op de tabak, maar het aantal rokers blijft de laatste jaren stabiel. Wat draagt de wetenschap aan om het roken echt te laten stoppen?

Een aantal supermarkten is sindsdien al vrijwillig gestopt met het tonen van sigaretten in hun winkels. Vanaf 2020 is het verboden sigaretten daar zichtbaar te verkopen. Een selecte groep van onder meer exploitanten van sigarettenautomaten, tankstations en kiosken hebben twee jaar extra gekregen voor het uitstalverbod ingaat, omdat zij harder worden geraakt door de maatregel. Alleen tabakszaken die niets anders dan rookproducten verkopen, worden uitgezonderd.

De sigarettenautomaat wordt nu ook verboden, omdat die volgens Van Rijn te laagdrempelig is. 'Het is een soort reclamezuil', zegt zijn woordvoerder. 'Als jongeren het niet zien, dan worden ze ook niet verleid. Bovendien worden de regels die moeten voorkomen dat jongeren sigaretten kopen, zoals de agecoin en id-scanner, niet goed nageleefd.'

Voordat de sigarettenautomaaten vooral in horecagelegenheden stonden, hingen ze tot 1998 ook aan de gevel van tabakswinkels. Zo konden zij ook in het weekend wat verdienden. In Duitsland bestaan nog steeds buitenapparaten. Vanaf het horecarookverbod in 2004 zijn sigarettenautomaten officieel verboden, tenzij ze zijn vergrendeld en in het zicht staan.

Niet de enige maatregel

Na een consultatieronde langs betrokken partijen zal het definitieve voorstel in het najaar naar de Tweede Kamer worden gestuurd. Lekkerland, dat een kleine achtduizend van de 13 duizend sigarettenautomaten in Nederland exploiteert, is niet blij met de maatregel. Samen met de branchevereniging gaan zij bezwaar maken en hopen het verbod nog tegen te kunnen houden.

'Onze apparaten voldoen al grotendeels aan de leeftijd- en zichtbaarheidswensen van de overheid', zegt een woordvoerder. 'De helft is voorzien van een id-scanner en de merken staan alleen klein op de knopjes.' Disproportioneel, noemt Gerard de Vries, voorzitter van de brancheorganisatie TZN, de maatregel. 'Een hele bedrijfstak wordt hierdoor verboden', zegt hij. 'Terwijl de apparaten maar goed zijn voor een kleine 5 procent van de markt, en de verkoop in de horeca van achter de bar gewoon door mag gaan.'

Het uitstalverbod is niet de enige maatregel die Van Rijn neemt in zijn streven naar een rookvrije generatie. In 2013 werd de leeftijdsgrens verhoogd naar 18 jaar. Op 1 juli is het verbod ingegaan op glimmende of opvallende kleuren, glitters en reliëf op tabaksverpakkingen. In 2020 zijn alle schoolpleinen rookvrij. Ook geldt voor de e-sigaret dezelfde strenge wetgeving als voor de reguliere tabak, omdat de staatssecretaris wil voorkomen dat het iets minder slechte alternatief niet-rokers alsnog aanzet tot paffen.

Waterpijp ook schadelijk

Het volgende kabinet zal vermoedelijk ook de regels voor de waterpijp aanscherpen. Vandaag bracht het RIVM naar buiten dat het roken van kruidenmengsels in de waterpijp net zo schadelijk is voor de gezondheid als het roken van waterpijptabak. 'Ook blijkt uit de analyses dat het op de verpakking vermelde nicotinegehalte in veel gevallen niet klopt', staat in het onderzoek.

Het RIVM geeft aan dat het roken van een waterpijp het risico op rookgerelateerde ziekten verhoogt. Het gaat hier net als bij tabak om longkanker, hart- en vaatziekten en longaandoeningen. Ongeveer een kwart van de bevolking loopt dit verhoogde risico door het roken van een van de producten. Tabak eist jaarlijks 20 duizend levens. Rokers sterven gemiddeld vier jaar eerder dan niet-rokers en leven minder lang in goede gezondheid.